Meer stadsnatuur op Hengelose braaklanden zeer welkom

TC Tubantia van vandaag bracht een krachtig pleidooi voor meer stadsnatuur op braakliggende terreinen in de stad. Jan Zwienenberg van de KNNV, de vereniging voor veldbiologie, pleitte voor meer ruimte voor de natuur en minder ingrijpen bij de circa dertig braaklanden die Hengelo rijk is, en die vaak al vele, vele jaren wachten op nieuwbouw die maar niet van de grond komt. Met de aanhoudende economische crisis zullen de meeste nog vele jaren braak blijven liggen. Wat een rijkdom zou het aan de stad toevoegen als de natuur daar meer haar gang zou kunnen gaan. Vaak worden deze terreinen meerdere keren per jaar gemaaid. Dat gaat ten koste van de op natuurlijke wijze ontstane bloemenrijkdom. Op een braakliggend terrein vestigen zich al gauw zo’n 30 tot 40 soorten wilde planten, die, als ze eenmaal bloeien, aantrekkelijk zijn voor vlinders en bijen.

  Terrein aan de Marskant voor het maaien: kleine vos op vlinderstruik

Een mooi voorbeeld is het terrein aan de Marskant, waar tot acht jaar geleden het politiebureau stond. Dit terrein is erg afwisselend. Er is een vochtig gedeelte in de buurt van de Berflobeek, een stuk met veel puin aan de straatzijde, en een zandig deel daar tussenin. Er groeien meer dan 40 soorten planten. Exoten als vlinderstruik, schijnhulst, Japanse wijnbes en schijnacacia groeien er naast inheemse flora zoals guldenroede, klaproos, wilgenroosje, wilde bertram, melkdistel en boerenwormkruid. Zoveel diversiteit trekt veel vlinders aan, waaronder distelvlinder, atalanta, dagpauwoog, kleine vos, koolwitje en luzernevlinder. Omdat eigenaar woningbouwcorporatie Welbions hier regelmatig maait, kunnen de vlinderstruiken op het terrein niet hoger groeien dan een meter, terwijl ze gemakkelijk drie meter hoog kunnen worden als je ze met rust laat. Hoe het terrein verandert na een maaibeurt laten de foto’s van eind augustus en begin september goed zien. Van een groen paradijsje naar een barre vlakte: wordt daar iemand blij van?

Wilde kruiden vallen niet bij iedereen in de smaak. Wie er niet door gecharmeerd is heeft het al gauw over onkruid, en waar dat groeit, heet het niet netjes te zijn. Dat kan de achtergrond zijn van veel geklaag over de braaklandjes. Nog onlangs liet het bestuur van voetbalvereniging WBO een noodkreet uitgaan over ‘manshoog onkruid’ tegenover hun pand. Maar zouden deze mensen nu echt een kaalslagvlakte prefereren boven een bloemenweelde? Kunnen we nog wel samenleven met de natuur of zijn we dat verleerd?

  De plek van het voormalige politiebureau aan de Marskant na het maaien

Het terrein aan de Marskant zou er veel op vooruit gaan als er minder aan gedaan wordt. Er zit bodemvervuiling, en dat maakt dat het niet geschikt is voor tijdelijke invulling als een stadsmoestuin. Het beste zou zijn om hier, midden in de stad, de natuur meer ruimte te geven door nog maar één keer per jaar te maaien, maar dan wel later in het jaar, als de bloei voorbij is. Daarbij zou het een goed idee zijn om in elk geval de vlinderstruiken bij het maaien te sparen, zodat ze kunnen uitgroeien. Deze heesters zijn erg waardevol voor vlinders, die het in ons land steeds moeilijker krijgen. Vlinders zijn te beschouwen als vliegende bloemen. Als zij verdwijnen, dan gaat er iets bijzonders verloren.

Jan Zwienenberg heeft al meerdere keren een beroep op de gemeente gedaan om meer ruimte te scheppen voor stadsnatuur op braakliggende terreinen. Dat heeft nog niet veel opgeleverd. Het zou mooi zijn als de gemeente zich zou willen inspannen om op dit vlak iets te bereiken. Zij zou een beroep kunnen doen op eigenaren van braaklandjes, zoals Welbions, om mee te werken aan een natuurlijker, kleurrijker en daardoor aantrekkelijker stad. Het onderwerp valt onder de verantwoordelijkheid van GroenLinks wethouder Janneke Oude Alink, en je zou daarom verwachten dat zij niet afwijzend staat tegenover dit idee.

Belangrijk in dit verband is dat de natuur zelf de mogelijkheden benut die wij haar bieden. Als je de natuur haar werk laat doen ben je goedkoop uit. Je hoeft hooguit een beetje te begeleiden. Vergelijk dat eens met de andere kant van het spectrum: het Wij-land Lange Wemen, waar hoge kosten zijn gemaakt om van een braakland, dat bezig was om vanzelf te vergroenen, een puinvlakte te maken. Er moeten nog meer kosten gemaakt worden om daar een laag geel zand op aan te brengen en dat af te dekken met plastic gras. Dan pas heb je een voetgolfterrein. Behalve het geld zijn er nog meer kosten: luchtvervuiling van vrachtwagens en bulldozers. En dan was er nog de vervuiling door resten plastic, die door het puin gemengd waren, en door de wind de stad in werden geblazen. Dat alles voor een tijdelijke invulling en onder de vlag van het Pact Verantwoord Maatschappelijk Ondernemen. Als veel mensen straks van de voetgolfbaan gebruik gaan maken is dat alles nog enigszins acceptabel, maar zo niet, wat moeten we er dan mee?

In Hengelo is de afgelopen decennia niet alleen veel steen, maar ook veel grijsheid op elkaar gestapeld. Wat meer natuur, wat meer kleur zou zou de stad heel wat spannender, levendiger en aangenamer maken.

Voetgolf op puinvlakte bij Thiemsbrug: aanwinst of afgang?

De economie staat er weer slechter voor dan we dachten, zo lieten cijferaars van CBS en Centraal Plan Bureau gisteren zien. Nederland komt in tegenstelling tot de meeste landen in de EU maar niet uit de crisis. Dat maakt een spoedige start van het grote nieuwbouwproject Lange Wemen nog onwaarschijnlijker dan het al was. Lange Wemen: nieuwe winkels, horeca, appartementen en een nieuw stadskantoor in het hart van Hengelo, ondanks hoge leegstand onder winkels en kantoren. De projectontwikkelaar wil pas bouwen als 80% van de commerciële ruimte is verhuurd. Maar iedereen houdt de hand op de knip en winkels krijgen steeds meer digitale concurrentie. Misschien wordt het wel terug naar af.

   Puinvlakte bij winkelcentrum Thiemsbrug wordt voetgolfbaan

Een deel van het beoogde bouwterrein, daar waar het oude stadskantoor stond, ligt nu een jaar braak. Het terrein, dat eerst door boterbloemen werd gekoloniseerd en langzaam op een natuurlijke manier groen begon te worden, kon je beter niet zonder laarzen verkennen. Op sommige plekken kon je tot je knieën wegzakken in de modder. Begin juli werd het opgehoogd en over de hele breedte met geotextiel, ofwel anti-worteldoek, afgedekt. Daarna werd er een laag van twee decimeter gemalen puin over uitgestort. Dat bracht de geur van afbraak met zich mee, die nog steeds waarneembaar is. Het puin bleek ook vervuild met stukjes plastic, die door de wind over de omgeving werden verspreid, soms honderden meters ver. Ik ben nog niet helemaal van de verbazing bekomen. Waartoe dit alles?

Bureau Hengelo, de combi van VVV en stadspromotie, heeft het idee ingebracht om er tijdelijk, zolang er nog niet gebouwd wordt, een voetgolfbaan aan te leggen. Voetgolf is iets nieuws, maar komt op hetzelfde neer als gewoon golf: winnaar is degene die met zo min mogelijk keren balcontact de bal in een hole laat belanden. Je gebruikt alleen je voet. Er komen vijf holes op vijf groene eilanden volgens een voorlopig ontwerp. Het idee is omarmd door het Pact MVO, een groep ondernemers en instellingen die zich verenigd hebben onder de vlag van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het plan moet duurzaam uitgevoerd worden en tegen zo laag mogelijke kosten, wat in dit geval betekend dat er zoveel mogelijk gewerkt gaat worden met hergebruikte materialen die ook weer hergebruikt kunnen worden. Er is een oproep uitgegaan aan Hengelose ondernemers om ideeën, menskracht en materialen in te brengen. Het uiteindelijke plan wordt zoveel mogelijk afgestemd op wat wordt ingebracht.

Wie de wensenlijst van Bureau Hengelo bekijkt ziet daarop teelaarde en graszoden, maar ook kunstgras. Ook wordt een groenvoorziening of halfverharding gevraagd voor de ruimte tussen de holes. Het is niet onwaarschijnlijk dat dit terrein van een halve hectare straks uit niets anders bestaat dan kunstgras en gemalen puin. Misschien zijn er mensen die daar vrolijk van worden, maar mij lijkt zoiets een treurniswekkende en naargeestige omgeving. De plek blinkt niet uit in boeiende architectuur en heeft een lage ruimtelijke kwaliteit. Levend groen kan daarbij veel verzachten. Voor Lange Wemen zijn al veel bomen gekapt aan de randen van de naastliggende parkeerplaats, waardoor het er niet gezelliger op is geworden. Het belang van levend groen moet je niet onderschatten. Het kan voor een project het verschil maken tussen een aanwinst en een aanfluiting.

Update 21-8: De brainstormsessie over dit 'Wij-land' Lange Wemen, die voor gisteravond stond gepland, is 's middags wegens gebrek aan belangstelling afgelast. Slechts twee genodigden, leden van de Natuur- en Milieuraad, hadden zich voor deze avond aangemeld, aldus de gemeente.

Update 31-8: Het wordt kunstgras, dat voor onbepaalde tijd wordt uitgeleend door een bedrijf uit Barneveld. Het was te verwachten dat het op kunstgras uit zou draaien, want je zou veel zwarte aarde moeten storten om daar met succes gras te laten groeien. Het contact met het grondwater is door het storten van een laag puin immers verbroken. Dan kun je alleen nog een grasveld aanleggen als je een hele dikke laag zwarte aarde opbrengt, want anders droogt het gras wel erg snel uit.