Hart voor bomen is verdwenen

Vandaag precies zes jaar geleden raasde een zomerstorm over Twente. Alleen al in Hengelo gingen honderden bomen tegen de vlakte. De gemeente zat met al dat valhout in de maag en riep de hulp in van haar inwoners om met goede ideeën te komen. Daaruit ontstond o.a. Hart voor bomen: ingegraven stammen in de vorm van een lindeblad, een idee van mijn hand, dat de gemeente in maart 2011 heeft gerealiseerd langs het voetpad dat in het verlengde ligt van het Heemafstraatje in Thiemsland, op een steenworp afstand van het centrum. De linde werd in het verleden gezien als de boom die geweid was aan de liefde en de vruchtbaarheid.

Hart voor bomen                                                    juli 2012

De gemeente gaf een eigen invulling aan het ontwerp, dat uitging van een constructie van 10 bij 15 meter met stammen van verschillende diktes en een enigszins ongelijk niveau, dat aan een kant wat hoger lag dan aan de andere. Het had de illusie moeten wekken dat het uit de grond tevoorschijn kwam, of juist daarin wegzakte. Het ging over leven en dood, dat tweetal dat zo onverbrekelijk met elkaar verbonden is. Met de gemeente had ik afgesproken dat er geen groenonderhoud gepleegd zou worden, zodat uit het dode hout onbelemmerd nieuw leven zou kunnen ontstaan: mossen, paddestoelen, planten, heesters en bomen. Een microreservaat.

Paddestoelen nemen het over                       oktober 2013

In maart 2011 lag er eindelijk een ‘lindeblad’ van circa 3 bij 5 meter, aanzienlijk kleiner dan eigenlijk de bedoeling was. Het werd langzaamaan gekoloniseerd door wilde flora, mossen, korstmossen en paddestoelen. Tijdens de jaarwisseling van 2012/2013 fungeerde het als lanceerplatform voor vuurpijlen, wat vermoedelijk een negatief effect had op de wilde flora. Bijzondere planten werden daarna schaars en er kwamen brandnetels op. Paddestoelen deden het echter prima. In het begin gebruikten mensen het kunstwerk als zitbank, maar met de opkomst van de paddestoelen verdween dat. Wel kwamen ouders met kinderen naar de paddestoelen kijken. Kinderen speelden er ook. Konijnen gingen er poepen. Met het vorderen van de tijd kwamen er zaailingen van bomen op. In 2015 ontstond, zoals ik al verwacht had, een berken/esdoornbosje. De in de grond begraven stammen begonnen echter af te takelen.

Een bosje ontstond                                                juli 2015

Het werd weer voorjaar. Zonder vooraankondiging heeft de gemeente Hengelo Hart voor bomen vernietigd. Misschien dat iemand uit Thiemsland geklaagd heeft, of dat een ambtenaar dacht dat aan dat rommeltje nu eindelijk maar maar eens een eind moest komen. Zo verdween het enige levende kunstwerk van Hengelo, op een moment dat het juist interessant begon te worden. De berken en esdoorns waren ongeveer een meter hoog geworden. Wat zou er gebeurd zijn als ze de kans hadden gekregen om door te groeien? Ze zouden hun takken alle kanten op hebben gestuurd. Het was mogelijk geweest om de vorm van het lindeblad een meter of twee in de hoogte door snoeien in stand te houden, en het daarna vrij te laten. Dat zou een interessant experiment geweest zijn.

Hengelo is niet een stad waar een werk als Hart voor bomen past. Ik heb er daarom vrede mee dat het vernietigd is. Hengelo heeft veel oppervlakte en weinig diepte. De stad is vooral gepreoccupeerd met reuring. Iets wat langzaam in stilte groeit contrasteert te sterk om hier te kunnen overleven. 

Misschien dat het elders een vervolg kan krijgen.

Meerderheid gemeenteraad voor kap Atlasceder

  De omstreden Atlasceder 'past niet in het moderne plaatje'

Gisteravond is in de gemeenteraad na een uur discussie een besluit genomen over de Atlasceder naast het stadhuis. Voor behoud van deze markante boom stemden de oppositiepartijen Pro Hengelo, Christenunie en uiteindelijk ook VVD. Daarnaast stemde coalitiepartij D'66 met hen mee. Samen goed voor 9 stemmen. De partijen die kozen voor de kap kregen 18 stemmers mee, wat betekent dat deze fraaie boom zal verdwijnen. Wethouder Bron benadrukte dat de ceder pas gekapt zal worden als de werkzaamheden aan het plein zullen beginnen. En dat gaat pas gebeuren als 80% van de commerciële ruimtes in het plan Lange Wemen verhuurd is. Met de huidige crisis zou dat nog wel eens een hele tijd kunnen duren. Volgens de wethouder is er in september meer duidelijkheid hierover.

Bron zei dat de horecaondernemers eigenlijk helemaal geen bomen op het plein wilden, maar dat de gemeente daar niet in mee wilde gaan. Gelukkig maar, want Hengelo heeft rond de eeuwwisseling al eens ervaring opgedaan met een plein met bijna geen bomen, en dat viel bijzonder slecht bij de bevolking, zodat er later weer moest worden bijgeplant. Hetzelfde gebeurde bij het Bevrijderslaantje in Thiemsland, wat alleen daar al een ton aan extra kosten opleverde. Bijzonder in dit verband was het standpunt van Burgerbelangen. Deze partij wil het besluit over een nieuwe grote boom op het stadhuisplein het liefst overlaten aan de horecaondernemers. Dan weet je dus wel wat daar van terecht komt. De stellingname van Marjo ter Haar van Groen Links heeft niet alleen mij verbaasd: ze vond dat de ceder 'niet past in het moderne plaatje' als hij blijft staan. Tja, wat zal ik daarop zeggen?

Er komt een nieuwe boom op het plein, met een stamdoorsnede van 30 cm, om de Atlasceder te compenseren. Die kost 25.000 euro. Verplaatsen van de ceder vond men veel te duur. De nieuwe boom, een plataan of een tulpenboom, komt 7-8 meter ten noorden van de standplaats van de ceder te staan.

Anninksschool adopteert herdenkingsmonument 68 jaar na bevrijding Hengelo

  Leerlingen bij het herdenkingsmonument voor het Hengelose stadhuis

Vandaag werd de bevrijding van Hengelo herdacht, die zich 68 jaar geleden voltrok. Engelse en Canadese troepen verdreven op 3 april 1945 de Nazi’s en bevrijdden onze stad daarmee van de terreur.  Vrijheid hergeven vroeg het offer van hun leven, zo staat nog steeds te lezen op het herdenkingsmonument bij het stadhuis. Het is een goed gebruik dat het monument, een kunstwerk van Pieter de Monchy uit 1965, jaarlijks geadopteerd wordt door een basisschool, en dat de overdracht plaatsvindt op de dag van de bevrijding. Vanochtend om 9 uur stonden tientallen leerlingen bij het monument. Het was koud, de temperatuur lag net boven het vriespunt, maar de stralende zon gaf de ceremonie iets feestelijks mee. De Dr. A. Kuyperschool gaf de adoptie over aan de Anninksschool. Kinderen lazen eigen gedichten voor over de oorlog, de vervolging van Joden en Anne Frank, en ze legden met burgemeester Sander Schelberg een krans. Nu de mensen die de oorlog bewust hebben meegemaakt langzaamaan uit ons midden verdwijnen is het goed dat jonge mensen even stil staan bij wat er destijds gebeurd is. De gevolgen van grootschalige intolerantie en repressie en de offers om dat teniet te doen mogen niet vergeten worden. Het zijn verhalen waar we zoveel van kunnen leren, ook in tijden van vrede.

Een stukje van het vernielde monument aan het Bevrijderslaantje

Hengelo heeft nog een ander monument dat onze bevrijders herdenkt. Het ligt aan het Bevrijderslaantje in Thiemsland. Het bestaat uit vier glasplaten van bijna een meter hoog en drie meter lang. Op het glas zijn subtiel de namen te lezen van de legereenheden die bijgedragen hebben aan de bevrijding van onze stad. In commemoration of our liberators – ter herdenking aan onze bevrijders – dat was er tot voor kort te lezen. In het weekend van 23/24 maart is er een aanslag gepleegd op dit monument, waarbij een van de glasplaten is verwoest. Misschien is ‘aanslag’ een te groot woord voor een actie die waarschijnlijk voortkomt uit dronkenschap, verveling of frustratie. Maar het voelt wel zo, vooral omdat juist de glasplaat met het woord ‘liberators’ is vernield en vergruizeld, waardoor alle tekst onleesbaar is geworden. De intolerantie lijkt weer te groeien, en dat is ook elders in de samenleving zichtbaar. Het is een sluipend proces dat ons langzaam omlaag trekt, en dat we beter niet kunnen negeren. Een monument vernielen dat verwijst naar onze bevrijding uit terreur kan ook een bewuste aanval zijn op onze bevrijders. En niet alleen op hen, maar ook op onze manier van leven, die gevormd is rond onze democratische rechtsstaat, die we dankzij de offers van onze bevrijders hebben kunnen herstellen en uitbouwen. Laten we vooral niet vergeten wat wij aan hen te danken hebben. 

Keep It Clean Day en RoundUp

Vandaag is het Keep It Clean Day, een dag om ons te ontdoen van zwerfvuil op straat en in de natuur. Op het groene eiland bij Huys Hengelo zag ik 3 blikjes, een plastic fles en een stuk plastic liggen, die ik natuurlijk meteen opgeruimd heb. Ik heb er geen moeite mee om me over de zooi van anderen te ontfermen. Het is gewoon een kwestie van solidariteit: de sterken helpen de zwakken, en daar is niets mis mee.

Het opruimen van  zwerfafval, waar vandaag veel mensen aan mee doen, is belangrijk, maar er is iets heel veel groters dat om aandacht vraagt. Kijk even naar dit filmpje over de nieuwste onderzoeksresultaten over de gevolgen van het gebruik van het herbicide RoundUp, dat ook in Hengelo nog gewoon door de gemeente gebruikt wordt om onkruidjes op stoep en straat tegen te gaan. Schrik niet van de beelden van enorme tumoren die bij (vooral vrouwelijke!) ratten ontstonden. RoundUp blijkt een smerig gif: wanneer gaan we die rommel verbieden?

Nieuwe kunstroute: van Badgasten naar Watereiland

Badgasten tussen de drukte op de zaterdagse markt

Sinds de onthulling van de bronzen beren op de Markt vorige maand en het gereed komen van het kunstwerk Watereiland op de plek van het voormalige Huys Hengelo  in Thiemsland is het mogelijk om een interessante route te lopen langs kunstwerken in en bij de binnenstad van Hengelo, waarbij soms de natuur ook aan bod komt. De nieuwste aanwinst, Badgasten van Marjolijn Mandersloot, is een goed startpunt. Het werk van Mandersloot is toegankelijk en speels van karakter. Het roept vragen op, bijvoorbeeld waarom een van de vijf beren zo afzijdig bij een lunchroom naar binnen staat te gluren. De enorme beren zijn in stukken gegoten, waarna de delen aan elkaar zijn gelast. Er zit bij elkaar zes ton brons in verwerkt. Het kunstwerk is met 450.000 euro niet alleen het duurste, maar ook het meest omstreden kunstwerk in de stad. Wat er ook over gezegd kan worden, het plein is er in ieder geval op vooruit gegaan. Vooral  kinderen vermaken zich prima met het nieuwe speelgoed. Met de beren als speelplek lijkt een oude wens van hen in vervulling te zijn gegaan. Bomen en een speelplek, dat hadden ze wel gewild een jaar of 15 geleden, voordat die fatale herinrichting van rond de eeuwwisseling van start ging. Uiteindelijk is het er dan toch van gekomen.

Vanaf dit punt is ook nog de Hengelerweendwijzer van Pier van Dijk te zien op de top van de Brinktoren aan de andere kant van de Markt. Een windvaan, voortgedreven door Hengeler Weend, maakt een lange neus naar de omliggende gemeenten, hoewel je ook zou kunnen denken dat die lange neus naar Hengelo zelf wordt gemaakt, als een reactie op het geblunder in het no-nonsense tijdperk. Beslist een mooie manier om zonder molen toch wind te exploiteren.

We lopen naar de voet van de Brinktoren en gaan daar rechtsaf de Beekstraat in. Aan de rechterkant passeren we het Historisch Museum, waar regelmatig kunst wordt geëxposeerd. Van 8 september tot 6 januari is er een expositie te zien van de in 2010 overleden Hengelose kunstenaar Frans Bolsscher: o.a. plastieken van hout en keramiek, en bijzondere  houten stoelen met organische vormen. Helemaal op het einde van de Beekstraat steken we diagonaal het pleintje over en komen dan in de Pastoriestraat, waar enkele van de oudste panden van de stad staan, herkenbaar aan de muren met vakwerk. Halverwege aan de rechterkant staat een groot, roestvrij stalen kunstwerk van Ali Koubaa, die zich heeft laten inspireren door de gevels van oude huizen, die hier in de vorige eeuw gesloopt zijn.

Als we de straat uitlopen staan we recht tegenover de muziekschool, van oorsprong een neoclassisistische kerk uit 1840, die in de jaren ’80 na een lange strijd van de sloop gered is. Links van de kerk staat Zuil met muzieknoten van Caspar Slijpen uit 1995. Dit werk sluit mooi aan bij de ionische zuilen in de voorgevel van dit gebouw.

Hart voor bomen vangt late zonnestralen

Na het oversteken van de brede Deldenerstraat linksaf en na circa 50 meter vervolgens rechtsaf het Heemafstraatje in, de vroegere toegangsweg van Huys Hengelo. Na het bruggetje over de Drienerbeek ligt aan de linkerkant in het gras Hart voor bomen, een verzameling ingegraven stammen van bomen die als gevolg van de zomerstorm van juli 2010 het loodje legden. De stammen zijn aangelegd in de vorm van een lindeblad en vormen een plek waar de natuur ongestoord haar gang kan gaan. Langzaam aan zullen de stammen vermolmd raken en zo steeds meer een voedingsbodem vormen voor nieuw leven. Na verloop van tijd kan hier een microreservaat ontstaan met bijzondere planten- en dierensoorten. Dit ontwerp van mij, dat in 2011 door de gemeente op een kleinere schaal is uitgevoerd, benadrukt de liefde voor het leven en berust op de gedachte dat leven en dood onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

Aan het eind van het houten wandelpad bevindt zich een titelloos werk van Dick Cassee uit 1986, dat tot voor kort in de Burgemeester Jansenstraat stond en dat hierheen verplaatst is vanwege de sloop van het oude stadskantoor. Op deze nieuwe plek komt het veel beter tot zijn recht. Het werk van Cassee, een belangrijk grafisch kunstenaar die ook beelden maakt, is vaak een reflectie op waarneming van landschap of architectuur. 

We zijn aangekomen bij het Bevrijderslaantje, waarlangs inmiddels  3  nieuwe kunstwerken zijn geplaatst: werk van Evert Strobos en Jan Baetsen, en daar tussen in het beeld Beschermde gelaagdheid van Ali Koubaa.  We nemen de brug naar het eiland in de opnieuw uitgegraven grachten van Huys Hengelo. Op het hoogste punt is een goed overzicht over het Watereiland van Jeroen Hoogstraten, dat dit voorjaar werd opgeleverd. Het is gesitueerd op de huisplaats van het Huys Hengelo, dat in 1821 werd gesloopt en waarvan de restanten eind vorige eeuw werden opgegraven. Bovenop het eiland zijn een impressie – niemand weet hoe het er precies heeft uitgezien -  van de contouren van het voormalige Huys in een natuurstenen reliëf aangebracht. Hier wordt een aantal keren per dag water opgepompt vanuit de plek waar zich vroeger een waterput bevond, zodat alles onder water verdwijnt, wat ongeveer twee uur in beslag neemt. Als het water op het hoogste niveau is dan opent zich een klep, waardoor het eiland binnen een half uur weer helemaal leeg loopt, waarbij langzaam de indeling van het Huys onthult wordt. Hoogstraten speelt een mooi spel met toedekken en onthullen, parallel aan het verleden, toen de resten van het Huys rond 1916 met aarde en beton werden afgedekt door de Heemaf, en vervolgens in 1995 bij een opgraving weer werden blootgelegd, om niet lang daarna als archeologisch monument weer onder aarde te verdwijnen, met de mogelijkheid om het in de toekomst weer bloot te leggen, mocht daar ooit behoefte aan bestaan. Het werk van Hoogstraten, dat inmiddels ook door eenden, waterhoentjes en reigers ontdekt is, moet je ondergaan. Het is meditatief van karakter en staat net als Hart voor bomen haaks op de snelle wereld waarin wij leven.

Nadat we het eiland verlaten hebben nemen we het wandelpad langs het water, en waar het naar links afbuigt gaan we rechtsaf en volgen deze weg tot aan de drukke Bornsestraat. Daar staat op het parkeerterrein aan de linkerkant De wandelaar van Rein Dool. De roestbruine kleur geeft aan dat het gemaakt is van cortenstaal, wat het een heel ander karakter geeft dan het gebruik van roestvrij staal, zoals we dat bij verschillende beelden al hebben gezien.

Ook dit kunstwerk op de Oude Algemene begraafplaats
heeft bij het verstrijken van de tijd een ander beeld

Vanaf hier kun je linksaf naar de Oude Algemene Begraafplaats, waar tot eind oktober zeven kunstwerken te zien zijn vanwege het honderdjarige bestaan van de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud, die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het behoud van deze prachtige, zeer oude begraafplaats. Er is o.a. een installatie met dakpannen te zien van Janneke Kornet, waarbij tijd een belangrijke rol speelt, en die daarom goed aansluit bij Hart voor bomen en Watereiland. 
Wie 200 meter te ver vindt kan hier rechtsaf verder gaan tot de stoplichten en vandaar dezelfde richting aanhouden tussen links het kaalslagterrein, waar tot voor kort het oude stadskantoor stond, en rechts het stadhuis. Op de stenen kolommen van het stadhuis zijn de in keramiek uitgevoerde dieren weergegeven uit Dieren en bloemen uit Twente van Riemko Holtrop; de bloemen zijn aan de andere kant van het stadhuis bij de trap te zien. Op het plein achter de vier leilinden ligt Bevrijdingsmonument met duif van Pieter de Monchy uit 1965. Vanaf dit plein kun je op de top van de stadhuistoren de windwijzer De Levensgang van Jan van Eijl en Marie Eitink uit 1963 zien. Die bestaat uit vier beelden: aan de oostkant een kind met bal, op zuid een moeder met kind, op west een grijsaard met stok, en in het noorden de dood. Voor wie deze beelden goed wil bekijken is een verrekijker geen overbodige luxe.

Na een parkeerplaats met gedoemde bomen (ze worden binnen afzienbare tijd gekapt) aan de linkerkant volgen we  direct naar links het eraan grenzende fietspad dat ons naar de Wemenstraat brengt. Daar aan de overkant ligt een tweede oorlogsmonument, gemaakt door Ruurd Hallema, dat de slachtoffers van de 42 bombardementen op Hengelo herdenkt. In het plantsoen daarnaast is een tweede expositie te zien die verbonden is met het honderdjarig bestaan van de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud. Deze expositie duurt nog tot eind september.

Met het stadhuis in de rug gaan we hier rechtsaf en komen zo weer op de Markt. De route is 1,5 km lang (totaal 2 km met een bezoek aan de Oude Algemene begraafplaats). Het station en drie parkeergarages liggen op minder dan 300 meter afstand.

Nieuw leven in de grachten van Huys Hengelo

  Waterhoentjes voederen hun laatste twee jongen in de grachten

  van Huys Hengelo. De hoge kant maakt het hen niet gemakkelijk.

Sinds de grachten van de in 1821 gesloopte havezate Huys Hengelo opnieuw zijn uitgegraven zijn er watervogels naar toe getrokken. Wilde eenden en waterhoentjes zijn het meest talrijk, en in het winterseizoen zijn er veel kokmeeuwen. Er komt ook regelmatig een reiger, en incidenteel zijn er aalscholvers en ijsvogels gesignaleerd. Vorig jaar was er ook een stelletje meerkoeten, maar die zijn verdwenen sinds de gemeente vorige herfst al het riet langs de oevers liet weghalen. Dit voorjaar heeft een stel wilde eenden jongen gekregen. Ook zijn er drie stelletjes waterhoentjes met jong grut. Waterhoentjes bouwen een nest tussen het riet, dat inmiddels weer is aangegroeid. De jongen overleven lang niet allemaal, en dat hoeft ook niet. De sterken redden het, zo zit de natuur nu eenmaal in elkaar. Waterhoentjes eten plantendelen, maar ook insecten en weekdieren. Ze zoeken voedsel zowel in het water als op het land. Vanaf de kant moeten de ouders capriolen uithalen om de jongen te voeren, want de oevers zijn er niet op gebouwd dat de jongen aan land kunnen. Dat is wel een gemis… 

Steenstapelen op groen eiland Huys Hengelo

Verdringt steen ook hier het groen?   

Gisteren heeft een enorme kraan een groot aantal stenen en zakken zand op het groene eiland in Thiemsland afgezet. De gemeente trekt heel wat uit de kast bij de aanleg van wandelpaden en een amfitheaterachtige constructie met uitzicht op het waterkunstwerk, dat eind vorig jaar is aangelegd bovenop de vroegere huisplaats van het in 1821 gesloopte Huys Hengelo. Er komen daarnaast in de loop van mei nog schanskorven waarin Bentheimer zandsteen wordt aangebracht. Dat zal gedeeltelijk nieuw materiaal zijn, maar deels ook bestaan uit een groot aantal bouwresten van de havezate, die in 1995 bij opgravingen aan het licht kwamen. Hopelijk wordt het groene karakter van het eiland, dat erg in trek is bij watervogels, niet al te zeer aangetast.

Gelukkig worden er ook bomen geplant op de plek waar ooit een boomgaard stond. Ik zou het zelf geen gek idee hebben gevonden als de gemeente er voor had gekozen om daar een nieuwe boomgaard aan te leggen. Dat zou mooi in aansluiting zijn geweest bij de wens van de Bomenstichting om stadsboomgaarden aan te leggen. De gemeente heeft evenwel gekozen voor witte berken. Al met al lijkt het een aardig project, hoewel ik vermoed dat de kosten voor grijs en groen wel erg uit elkaar zullen lopen. Wat het hart van Hengelo nodig heeft is meer groen; stenen hebben we in overvloed!

Nieuw gemeentelijk groenplan in de maak

Volgende maand ligt het concept op tafel van een nieuw stedelijk groenplan voor Hengelo. Een snoer van ‘groene parels’ zal daarvoor de basis vormen, berichtte TC Tubantia vandaag. Het gaat daarbij om ecologisch waardevolle gebieden die met elkaar zullen worden verbonden, zoals onder meer de begraafplaatsen, de tuindorpvijver, beken en waterlopen, monumentale en bijzondere bomen, parken en andere groene longen. Verschillende groene organisaties kunnen meedenken, o.a. KNNV en de Natuur- en Milieuraad, maar ze achten zich niet medeverantwoordelijk voor het eindresultaat.

Na alle commotie over de 8000 bomen eind vorig jaar is dit een mooi streven dat de stad echt verder kan brengen. Het is immers bekend dat losstaande gebiedjes ecologisch verarmen als er geen verbindingen zijn met andere gebieden. Het is wel van belang dat het beheer meer afgestemd moet worden op het behouden en liefst vergroten van de ecologische rijkdom. Dat vereist wel een cultuuromslag, want te vaak is het beheer nog afgestemd op beheersing, op netjes. Er wordt bijvoorbeeld te veel gif gespoten. Vorig jaar september werden in het Wilbert zelfs kale straatstenen besprenkeld met Round Up, een uiterst smerig en gevaarlijk goedje.

Een kale boel resteert na het maaien van al het riet in de grachten.        

Er wordt ook te veel gemaaid. Een mooi voorbeeld daarvan is het volledig wegmaaien van alle riet in de grachten rond de plek waar tot 1821 Huys Hengelo heeft gestaan. Dat gebeurde vlak voor het invallen van de winter. De groep eenden, het dozijn waterhoentjes en het paartje meerkoeten, dat zich daar kortgeleden vestigde, hebben nu geen enkele dekking meer. Ook de waterplanten zijn verdwenen. Je zou toch denken dat de gemeente vanwege de bezuinigingen wel op een betere manier haar geld kan besteden. Een jaar geleden is er ook riet gemaaid, maar toen bleef nog de helft staan. Je gaat bijna denken dat deze kaalslag te maken heeft met het peperdure kunstwerk Watereiland van Jeroen Hoogstraten, dat vorige herfst op het stenen eiland is aangelegd. Zonder riet kun je het ongehinderd van alle kanten bekijken. Gelukkig dat de watervogels er nog zijn, want anders was dit nu een heel erg dode bak water. Terwijl het een parel zou kunnen zijn!

Zie ook 'Maak het groen!'.

Natuur- en Milieuraad Hengelo bestaat 40 jaar

Eind vorige week vierde de Natuur- en Milieuraad Hengelo haar 40-jarig jubileum. De gemeente bood de stichting bij deze gelegenheid een herdenkingsboom aan. Wethouder Janneke Oude Alink en bestuursvoorzitter Johan Lensink plantten samen een moerascypres in de buurt van de Drienerbeek in de wijk Thiemsland, niet zo ver van het bomenhart dat daar begin dit jaar is aangelegd.  Onder de genodigden waren mensen van het eerste uur. De NMRH, waarin o.a. leden van natuurverenigingen als IVN, NIVON en KNNV deelnemen, heeft in de loop van al die jaren veel zaken opgepakt, zoals de bodemvervuiling en het transport van chloor dwars door de stad. De raad houdt bestemmingsplannen tegen het licht en kijkt kritisch naar kapvergunningen. Als daar aanleiding toe is, dan wordt bezwaar gemaakt of druk uitgeoefend bij raadscommissies en politieke partijen, zoals onlangs nog bij het bezuinigingsvoorstel dat het kappen van 8000 bomen behelsde. De Natuur- en Milieuraad kan nog steeds mensen gebruiken die zich willen inzetten voor een groene en leefbare stad. Lees meer op hun site.

Margrieten in Thiemsland

Op het groene eiland naast de oude begraafplaats bloeien al wekenlang wilde margrieten aan de rand van het water. Deze nieuwkomers uit dezelfde familie als kamille en madeliefje geven het eiland iets vrolijks en zonnigs mee. Het groene eiland heeft jarenlang geleden heeft onder een intensief maairegime, dat van de inheemse flora weinig heel liet. Vorige zomer lag het eiland er wekenlang op een troosteloze manier bruin aangebrand bij, omdat er ook met droogte en felle zon gemaaid werd, zelfs als er helemaal niets te maaien viel doordat de groei tot stilstand was gekomen. Het zou veel verschil maken als de gemeente in het kader van de bezuinigingen minder vaak gaat maaien. Als het gras langer is, is het minder kwetsbaar voor verdroging. In lang gras leven bovendien meer insecten, een belangrijke voedselbron voor de vogels om ons heen.

Een hart voor bomen II

Sinds eind vorige week ligt er een houten hart niet ver van het sluisje in de Drienerbeek in Thiemsland. Vanwege het vele puin in de grond had de oplevering vertraging opgelopen. Het zal nu niet lang meer duren of schoolklassen zullen het educatieve belevingspad langs de Berflobeek volgen, beginnend bij Veldwijk Zuid niet ver van de rand van de stad en eindigend bij de grachten van Huys Hengelo vlakbij het centrum. Het liefdesverhaal van Geesje Lansink en Wessel Maats, dat zich afspeelde op het einde van de zestiende eeuw, vormt een mooi voertuig voor het belevingspad, waarbij het wel de bedoeling is dat de schoolkinderen iets leren over water. Ze moeten bijvoorbeeld de helderheid en zuurgraad van het beekwater meten en ze krijgen onderweg informatie over eigentijdse onderwerpen die samenhangen met de beek. Het bomenhart past prima in deze nieuwe route, die naar verwachting in april gereed is. Het heeft niet alleen de hartvorm van een lindeblad, waarmee het verwijst naar de liefde, maar je kunt er ook een boom in zien. Bomen hebben een sterke invloed op het lokale klimaat, op de grondwaterstand en daarmee ook op het peil van de beek. Bomen verdampen niet alleen water, wat in tijden van hitte een verkoelend effect heeft, maar ze houden het ook vast. Ze voorkomen dat bij regen het water te snel wordt afgevoerd. Als regenwater te snel wordt afgevoerd vergroot dat de verdroging en bovendien bestaat dan de kans dat de riolering al dat water niet kan verwerken. Daarom is het noodzakelijk dat we goed zorgen voor onze bomen, die overigens om meerdere redenen belangrijk zijn voor de leefbaarheid van de stad. Juist in een tijd waarin de heersende tuinmode ontgroening en verstening in de hand werkt zou het mooi zijn om de waarde van bomen ook bij jonge mensen onder de aandacht te brengen.

Lees hier Een hart voor bomen, deel I

Bomenhart in aanbouw

De gemeente is eind vorige week begonnen met de bouw van een houten hart in Thiemsland in het verlengde van het Heemafstraatje niet ver van de Drienerbeek. Er worden stammen voor gebruikt van bomen die bij de storm van 12 juli 2010 gesneuveld zijn. De gemeente had om ideeën gevraagd om iets met al dat stormhout te doen, en het idee dat ik inbracht, nl. een bomenhart in de vorm van een lindeblad, werd uitverkoren om uitgevoerd te worden. Ik had het eigenlijk niet meer verwacht dat het nog realiteit zou worden, want het is niet een werkje dat je even op een achternamiddag uitvoert. Zoals ik op 28-7-2010 al beschreven heb ging mijn oorspronkelijke ontwerp uit van een hart van circa 10 bij 15 meter, dat leek mij een ideale grootte om iets te laten ontstaan uit al dat dode hout. Het is namelijk de bedoeling dat het hout een voedingsbodem vormt voor nieuw leven. De gemeente heeft gekozen voor een formaat van drie bij vier meter in verband met de kosten. Dat is aanzienlijk kleiner, maar nog groot genoeg om het idee gestalte te geven, en het pleit voor de gemeente dat zij ondanks de penibele financiële situatie de uitvoering ter hand heeft genomen.

Lees hier Een hart voor bomen, deel I en hier deel II

Quo vadis, Hengelo?

Niet alleen het jaar is voorbij, maar ook het eerste decennium van deze nieuwe eeuw. Wat heeft het ons gebracht? In elk geval het inzicht dat de herinrichting van het centrum, zoals dat rond de eeuwwisseling gestalte kreeg, op een kostbare mislukking is uitgelopen. Nog nooit is er zoveel kritiek over de binnenstad uitgestort als de afgelopen 10 jaren. We zullen nog lang geconfronteerd worden met de gevolgen van de ondoordachte keuze voor een herinrichting volgens het concept ‘chique en no nonsense’. Gelukkig heeft de gemeente erkend dat het anders moet. De metalen bomen op de Markt zullen volgend jaar eindelijk door echte vervangen worden en grote bronzen beren zullen voor extra natuur in de stad zorgen. Misschien wordt het dan toch nog gezellig op de Markt.

Besturen is geen gemakkelijke zaak, ik spreek uit ervaring. Het is niet goed of het deugt niet, en hoe gemakkelijk word je wel niet op het verkeerde been gezet? Wat is de waan van de dag en wat is wijsheid? Zie maar eens een goede keuze te maken uit de wirwar die zich aandient, ik geef het je te doen. Ik heb er dan ook alle begrip voor dat politici wel eens de plank mis slaan. Iedereen maakt fouten, ikzelf niet het minst. Wat me wel van het hart moet is dat de gemeente betere keuzes zou kunnen maken door wat zorgvuldiger te werk te gaan. Dat de mode van grootschalige, kale pleinen geen succes zou worden had ook van tevoren bedacht kunnen worden. Een ander voorbeeld is het Bevrijderslaantje in Thiemsland, ontworpen als een grote asfaltvlakte met op het einde een boompje. Logisch dat de omwonenden daar tegen protesteerden met als resultaat dat er alsnog een bomenrij werd geplant. Hier liep de schade niet in de miljoenen, maar bedroeg slechts een ton.

Veel laat ik hier onbesproken, maar als derde en laatste voorbeeld wil ik nog noemen de herinrichting van de oude begraafplaats, waar 164.000 euro geïnvesteerd wordt in iets wat eigenlijk van zichzelf al goed is. De Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud is al wel tien jaar bezig met de plannenmakerij, zodat het begin geplaatst kan worden in dezelfde tijd als de herinrichting van het centrum. Het lijkt er sterk op dat het plan van de vereniging ook dezelfde uitstraling van no nonsense heeft. Gaan we nog een keer op herhaling? Het is mij trouwens niet helemaal duidelijk geworden waarom daar zoveel geld voor vrijgemaakt is. Heeft het ermee te maken dat een projectontwikkelaar in 2007 aangaf dat het wel mooi zou zijn als de begraafplaats een park zou worden waar de bewoners van de door hem nog te bouwen appartementen fijn konden wandelen? Of is het eerder een uit de hand gelopen hobby van de heer Veelenturf, de ontwerper van het herinrichtingsplan? Zeker in deze tijd van bezuinigingen ga je je afvragen of al dat geld niet zinvoller besteed zou kunnen worden. Je kunt het maar één keer uitgeven, en op is op. Te veel verkeerde keuzes leiden uiteindelijk tot verschraling van openbare voorzieningen, ontevreden burgers en een slecht imago. Hengelo, wees waakzaam!

Meer bezuinigen op groenonderhoud

Zoals ik in het vorige artikel beschreef stelt de gemeente hoge eisen aan grasvelden. Dat merk je ook aan het maaibeleid. Onvermoeibaar rukken de maaimachines uit, of er nu iets te maaien valt of niet. Het voorjaar en de eerste helft van de zomer waren veel te droog, maar desondanks werd er gewoon gemaaid, zoals op het groene eiland in Thiemsland. Het door zon en watergebrek verdorde gras was geen millimeter gegroeid, maar het maaien ging door. Het leek wel de werkverschaffing. Het zou bij de gemeente toch bekend moeten zijn dat maaien in dergelijke omstandigheden geen zin heeft. Door het nastreven van biljartlakengazons is het aantal maaibeurten zonder meer veel te groot. Daar valt flink op te besparen, want de gemeente betaalt per vierkante meter. Gemillimeterd gras is bovendien veel kwetsbaarder dan gras dat wat langer is. Het is veel gevoeliger voor uitdroging, en het is dan ook geen wonder dat het er wekenlang bruin aangebrand bij lag. Het herstelt zich gelukkig wel weer als de weersomstandigheden zich wijzigen, maar zolang dat niet het geval is, ziet het er niet uit. Op de natuurrijke oude begraafplaats, waar de onderhoudsnormen flink zullen worden opgeschroefd, zal het gras in het groeiseizoen elke week gemaaid worden, zo onthulde een ambtenaar een klein jaar geleden. Is dat wel een verstandige beslissing?

Bezuinigen op groenonderhoud

Met het oog op de gevolgen van de financieel-economische crisis maakt de gemeente zich op voor bezuinigingen van 15 miljoen voor de komende vier jaren. Onlangs hebben de oppositiepartijen bekend gemaakt dat ze de komende weken gezamenlijk willen onderzoeken waar op bezuinigd kan worden. Ze vinden de voorstellen die het college van B&W tot nu toe heeft ontwikkeld te weinig concreet. Het CDA heeft vorige maand de website www.ideevoorhengelo.nl gelanceerd, waar iedereen ideeën voor bezuinigingen kan inbrengen. Een prima idee!

Waar veel op bezuinigd kan worden is het onderhoud van grasvelden. In mei en september zijn in Thiemsland aan weerszijden van het Bevrijderslaantje bestaande grasvelden op de schop gegaan, omdat ze ‘niet meer aan de gestelde kwaliteitsnorm voldoen’, zo bracht toenmalig wethouder Weber in april nog op de valreep naar buiten. Wat was het geval: tussen het gras van de gazons, die ongeveer 10 jaar geleden zijn aangelegd, groeiden wilde planten en dat schijnt niet door de beugel te kunnen. Een graafmachine schepte de bovenlaag om waarbij organische mest werd toegevoegd, waarna nieuw gras werd ingezaaid. Het verrijken van de grond vermindert de kans dat de wilde flora opnieuw de kop op steekt. Zo ontstaan soortenarme groene grasvelden, ook wel groen asfalt genoemd.

Aan de westkant van het houten wandelpad van het Heemafstraatje naar het groene eiland is de situatie nog onveranderd. Hier groeien nog allerlei wilde planten, die vaak lang en uitbundig bloeien. Vaak is de natuurlijke flora ook beter bestand tegen droogte, zoals we dit jaar goed hebben kunnen zien. Te midden van het troosteloos bruin verbrande gras staken wilde bloemen vrolijk af in roze, witte en gele tinten. Van zo’n bloemenweelde word je vanzelf vrolijk! Het is dan ook moeilijk te begrijpen waarom er zoveel geld wordt uitgegeven om van iets moois iets saais te maken. Zou het niet veel slimmer zijn om met de natuur mee te bewegen in plaats van er tegen in gaan? Hoe meer we de natuur naar onze hand willen zetten, hoe duurder we uit zijn!

Een hart voor bomen

Schetsontwerp voor een bomenhart in Thiemsland                  

Honderden stammen zijn te dik voor de versnipperaar, waar alles tot 40 cm diameter in verdwijnt. Wat te doen met alle resterende bomen van de windhoos van 12 juli? Mijn idee is om een groot aantal stammen in verschillende lengtes recht overeind tegen elkaar te zetten in de vorm van een lindeblad. Lindebomen werden van oudsher geassocieerd met liefde en vruchtbaarheid. Het blad is hartvormig en je kunt er een boom in zien.

De opbouw moet zo zijn dat er een geleidelijk niveauverschil ontstaat tussen top en voet. De voet zou iets verzonken moeten worden, zodat het lijkt of het geheel in de grond wegzakt, of er juist uit te voorschijn komt. Dat is ook precies wat er vervolgens zou moeten gebeuren. Langzaam aan zullen de stammen vermolmd raken, de een sneller dan de ander. Ze vormen zo een voedingsbodem voor nieuw leven. Eerst zullen mossen en paddestoelen verschijnen, jaren later planten en nog veel later, waarschijnlijk pas na decennia, heesters en bomen. Het gaat om twee tegengestelde bewegingen. Het verval van de stammen is een beweging richting de aarde, terwijl het ontstaan van nieuw leven een beweging is richting de hemel. Een oefening in geduld.

Het hart is gesitueerd in Thiemsland langs het wandelpad dat in het verlengde van het Heemafstraatje ligt, maar kan natuurlijk op een andere locatie gerealiseerd worden, als er maar plek is voor iets van pakweg 10 bij 15 meter. Staat het eenmaal, dan moet de tijd haar werk kunnen doen. Belangrijk is dat het met rust gelaten wordt, wat wil zeggen dat er geen groenonderhoud wordt gepleegd. De natuur moet er ongestoord haar gang kunnen gaan. Zo zou na verloop van tijd een microreservaat kunnen ontstaan met bijzondere planten- en dierensoorten. Dat is natuurlijk ook afhankelijk van de aantallen mensen die deze plek gaan gebruiken. Het is weliswaar geen speelobject, maar het is wel mogelijk het te betreden.

Mijn ontwerp benadrukt de liefde voor het leven en berust op de gedachte dat leven en dood onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden; het een komt voort uit het ander.

Lees hier Bomenhart in aanbouw, en hier Een hart voor bomen, deel II

Bomen koelen de lucht

Als het te heet is om in de zon te zijn, dan ben je blij met bomen. Ze hebben niet de nadelen van een parasol, waaronder de hete lucht vaak blijft hangen. Bomen zorgen voor een aangenamere temperatuur en zouden eigenlijk in geen enkele tuin of straat mogen ontbreken. Ze werken niet alleen als luchtfilter, maar ook als luchtkoeler. Deze eigenschap wordt steeds belangrijker, omdat steden tegenwoordig door de al maar toenemende opeenstapeling van steen, asfalt en metaal meer en meer hitte-eilanden zijn geworden. De temperatuur ligt in de stad in de zomer 1-6 graden hoger dan in het omringende buitengebied, zo is uit onderzoek gebleken. ’s Nachts kan het wel 10 graden schelen, omdat de zonne-energie die overdag door de bebouwing wordt geabsorbeerd daar lange tijd in ligt opgeslagen.

Binnen een stad zijn er ook weer verschillen. Een groene oase als de oude begraafplaats vormt in de tamelijk boomarme binnenstad een belangrijk koelelement door de aanwezigheid van een grote hoeveelheid bomen. Op het heetst van de dag ligt de temperatuur op het kerkhof 1,5 graden lager dan in de schaduw van bomen op het zonverbrande grasveld langs het Bevrijderslaantje. In de schaduw aan de voet van de metalen bomen op de markt is het veel heter: al gauw 2 graden boven het niveau van het kerkhofje. Het microklimaat op de markt is bij heet weer dan ook onbarmhartig vanwege het gebrek aan levende bomen, iets wat de bezoekers van het straattheaterfestival afgelopen zondag niet zal zijn ontgaan. Veel mensen bleven liever weg. Natuurlijke koeling zal steeds belangrijker worden en dat is een reden te meer om zuinig te zijn op een bomenrijke plek als de oude begraafplaats. De kap van 40 % van de oudere bomen kan een fikse aanslag vormen op het koelvermogen. Effecten op het microklimaat lijken echter geen rol te hebben gespeeld bij het opstellen van het verbeterplan door VGO en gemeente. Naarmate de stad heter wordt komt er een moment waarop bestuurders niet meer voorbij kunnen gaan aan natuurlijk koelvermogen.

Omzien in verwondering

Vorige maand is er door de VGO twee keer voorlichting gegeven over de herinrichtingsplannen voor het kerkhof: op 19 en 30 mei. Veel bezoekers hebben zich op deze dagen kritisch uitgelaten over de gang van zaken en vrezen dat het kerkhof veranderd zal worden in een parkje van dertien in een dozijn. Waarom zou je van een oeroud kerkhof een park willen maken?

De berichtgeving in TC Tubantia van enkele jaren geleden werkt verhelderend. Op 20 juni 2007 bracht de krant naar buiten dat Woongroep Twente 5 appartementengebouwen gaat bouwen in het gat langs de Bornsestraat, waaronder een tegen het kerkhof aangedrukte woontoren. “De invulling van het 'groen' in het gebied is op dit moment nog onderwerp van gesprek. Ideeën daarover hebben ze bij de Woongroep Twente overigens genoeg. Als het aan de ontwikkelaars van de corporatie ligt krijgt de oude begraafplaats aan de Bornsestraat straks een soort parkachtige inrichting, waar bewoners van de complexen kunnen vertoeven.”

De Vereniging Bewoners Belangen Weidedorp/Thiemsland kwam onmiddellijk in spoedberaad bijeen. In de krant van 22 juni 2007 wees de vereniging er op dat bij de bouwplannen zoals die door de Woongroep Twente zijn gepresenteerd een 'oneigenlijke uitruil van groen' wordt voorgesteld. “Bij hoogbouw hoort een bepaalde hoeveelheid groen te worden gerealiseerd”, aldus de vereniging. “Dat is volgens het bestuur van de BBW/T iets anders dan een groen rijksmonument, nota bene buiten het plangebied, bestempelen als openbaar groen bij de hoogbouw.” In de ogen van de bewonersvereniging moet de gemeente ervoor zorgen dat iets dergelijks niet gebeurt en zelf de regie nemen.

De gemeente kwam 19 februari 2008 in actie. Onder de noemer van duurzaam beheer werd in de commissie fysiek besloten om de begraafplaats op te knappen en een verbinding te maken via een brug over de gracht naar Thiemsland, zodat het kerkhof meer bezoekers trekt en meer mensen deze plek leren waarderen. Het kerkhof moet niet gezien worden als een park, zei toenmalig wethouder Weber erbij. Heeft de gemeente met deze stap Woongroep Twente op haar wenken bediend?

Ontwikkelingen in Thiemsland

Aan de rand van de vijver zag ik vandaag een stel waterhoentjes met 6 donzige jongen, pas uit het ei. Ze zijn nog pikzwart met alleen een rode snavel en sommigen wapperen heel vertederend met hun  piepkleine vleugeltjes om de ouders aan te moedigen voer in hun bekje te stoppen. Lopen kunnen ze al prima, want waterhoentjes hebben net als kippen hele grote, sterke poten. Ze zijn niet schuw, maar als de jongen nog zo klein zijn moet je niet te dichtbij komen. Wij zijn reuzen voor deze kwetsbare beestjes, die alleen veilig zijn op het water.

De gemeente is van plan om meerdere bomen te planten op het graseiland van het voormalige Huys Hengelo. Dat zal deze plek wel flink verbeteren en daarvoor verdient de gemeente alle waardering. Het zou helemaal mooi zijn als de gemeente zou kiezen voor een vogelvriendelijke aanpak met beplanting die te gemoet komt aan de behoeften van vogels. Besdragende inlandse heesters en bomen, zoals bv. hulst, meidoorn en lijsterbes, helpen vogels de winter door te komen. Coniferen zorgen in het koude seizoen voor dekking en in het voorjaar voor nestgelegenheid. Vogels brengen leven in de brouwerij en veel mensen waarderen hun aanwezigheid. Aansluiten bij de rijkdom die er al is zou van wijsheid getuigen. Door beplanting van het groene eiland kan een mooie overgang ontstaan van de bomenrijke oude begraafplaats naar het groene gebied van de Drienerbeek aan de westkant van het Bevrijderslaantje. Er ontstaat dan meer eenheid in de groenstructuur van Thiemsland.

Stadspark Huys Hengelo

Handtekeningen verzamelen is een leuke manier om mensen beter te leren kennen. Veruit de meeste handtekeningen hebben we (Bea, Gerda, Paula, Mark z’n ouders en ik) opgehaald in Thiemsland, de aanpalende jonge en dichtbevolkte wijk, waar veel in steen en asfalt is geïnvesteerd en naar verhouding maar weinig in groen. Je kunt merken dat het onderwerp leeft. Dat is ook niet zo vreemd als je bijvoorbeeld kijkt naar het Bevrijderslaantje zoals dat er tot vorig jaar bij lag: 20 bij 200 meter steen en asfalt met op het eind een boompje. Iemand heeft ooit bedacht dat zoiets voor Thiemsland wel goed genoeg zou zijn. De bewoners dachten daar echter anders over. Gelukkig heeft de gemeente vorig jaar deze fout hersteld en daar 15 bomen geplant, zodat de startbaan, zoals deze plek geringschattend door omwonenden werd genoemd, er inmiddels een stuk beter uit ziet. En wat dacht je van de locatie van het voormalige Huys Hengelo, een plek die al jaren door appartementenverkopers wordt aangeprezen als stadspark, maar nog niets anders is dan een door water omringde stenen vloer en een grasveld. Waar is het park, vragen de bewoners zich af. En dan komt daar nog een omvangrijke bomenkap op het kerkhof bij, waarbij de oude sfeer gaande weg bezig is te verdwijnen. Veel mensen trekken zich dat aan. De ziel is eruit, zegt de een. Het is hier (in Thiemsland) nu al een grijze boel, vindt een ander. Er zijn er maar weinig die het niets uitmaakt. Als we een paar weken extra tijd hadden genomen dan waren we met ons motto ‘kies voor het leven’ stellig de 1000 steunbetuigingen gepasseerd!