Mensenrechten gelden ook in Nederland

Het is vandaag 65 jaar geleden dat de Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens door een groot aantal landen werd ondertekend. We moeten deze belangrijke rechten, zoals de vrijheid van meningsuiting en het recht op een eerlijk proces, in ere houden. Dat gaat niet vanzelf, en daarom is het belangrijk om bij deze verjaardag stil te staan en iets te doen voor mensen die gedupeerd zijn wegens het schenden van hun fundamentele rechten. Voor een aantal van hen organiseert Amnesty International deze maand een wereldwijde schrijfmarathon, waaraan naar verwachting meer dan een miljoen mensen in bijna 80 landen zullen deelnemen. Het gaat bijvoorbeeld om de vrijlating van de Saudische Mohammad al-Qahtani die vastzit omdat hij een mensenrechtenorganisatie heeft opgericht, en om gerechtigheid voor Yorm Bopha uit Cambodja, die een jaar geleden tot drie jaar veroordeeld werd vanwege haar geweldloze strijd tegen gedwongen huisuitzettingen, maar ook voor Miriam Lopez uit Mexico, die gemarteld en verkracht is door militairen. Meer informatie over deze schrijfactie is te vinden op de landelijke site van Amnesty.

    In het pand Nieuwstraat 6 kan iedereen zich aansluiten bij de internationale
schrijfactie van Amnesty dankzij de vrijwilligers van de afdeling Hengelo

Hengelo heeft een actieve afdeling van Amnesty met 22 enthousiaste vrijwilligers. De afdeling wist voor deze schrijfmarathon tijdelijk een leegstaand winkelpand aan de Nieuwstraat op nr. 6 te betrekken. Op alle woensdagen en zaterdagen tot en met 21 december kan iedereen die dat wil daar kant en klare brieven ondertekenen, waarin gevraagd wordt om vrijlating van gewetensgevangenen of vervolging van schenders van mensenrechten. De winkel is open van 11 tot 17 uur.

Bij de tiende verjaardag van de Universele Verklaring, in 1958, zei Eleanor Roosevelt, de weduwe van de grote Amerikaanse president Roosevelt, dat de mensenrechten volgens haar beginnen op kleine plaatsen: in kantoren, fabrieken en werkplaatsen. Zij vond dat mensenrechten door de gemeenschap gedragen moeten worden, ook in alledaagse situaties. Anders hebben ze weinig betekenis. Dat betekent dat we elkaar die rechten moeten gunnen, overal waar we onder elkaar verkeren. We zouden elkaar niet de mond moeten snoeren omdat een bepaalde boodschap ons onwelgevallig is. Toch gebeurt dat soms, ook in Hengelo.

Opvallend is dat we bij mensenrechten denken aan de andere kant van de wereld, niet aan de situatie in ons eigen land. Dat blijkt uit publieksonderzoek van het College voor de Rechten van de Mens, aldus Trouw van vandaag. “Nederlanders herkennen de mensenrechten niet als hun eigen recht of dat van een ander in het geding is”, aldus voorzitter Laurien Kosters. Drie op tien kunnen spontaan geen enkel mensenrecht noemen. Als je je rechten niet kent weet je ook niet wanneer ze onder druk komen te staan. Kosters: “Men denkt dat het allemaal goed geregeld is met onze mensenrechten, maar uit recente voorbeelden blijkt dat mensenrechten nog regelmatig onderwerp van discussie zijn.” We moeten alert blijven, want altijd zullen er mensen zijn die anderen de rechten willen ontzeggen die zij voor zichzelf wel opeisen.

Stichting Ateliers ’93 is morsdood

Hier klopt iets niet

Voor velen kwam het als een verrassing: kunstenaarsinitiatief stichting Ateliers ’93 is uit haar lijden verlost. Na een langdurig ziekbed van 12 jaar werd zij op 3-9-2013 opgeheven. Uit informatie van de Kamer van Koophandel bleek dat het ging om een zogenaamde turboliquidatie. Bij de Kamer is gemeld dat er geen vermogen, positief of negatief, meer in de stichting zit. Een vereffenaar en een melding in een dagblad is in dat geval niet vereist. De stichting wordt dan zonder verdere plichtplegingen opgeheven verklaard.

Maar hier klopt iets niet: de stichting, die 17 kunstenaarsateliers verhuurt, huurt zelf 1000 m2 commerciële ruimte van projectontwikkelaar EMGA. Het contract is aangegaan per 1-1-2009 en loopt door na 1-1-2014. Het contract is niet rechtsgeldig opgezegd, aldus dhr. Goudszwaard van EMGA. Ateliers ’93 heeft van EMGA een prima nieuwe regeling voor 2014 aangeboden gekregen met een sterk verlaagde huur, maar die is door het bestuur afgewezen. Goudszwaard vreest dat na 1 januari a.s. de huur niet meer betaald zal worden en sluit niet uit dat EMGA de twee bestuurders in dat geval persoonlijk aansprakelijk zal stellen. Dat lijkt mij geen slecht idee.

We mogen het niet weten

In de contacten tussen het bestuur van Ateliers ’93 en EMGA werd de opheffing wekenlang verzwegen. Pas twee weken geleden kwam de aap uit de mouw en werd Emga van de opheffing op de hoogte gesteld. Zelf had ik gisteren contact met ex-werkneemster en woordvoerster van de geliquideerde stichting José Verstappen, die weigerde uitleg te geven over de opheffing. Ook bleek gisteren dat de gemeente, de subsidiegever van Ateliers ’93, niet van de opheffing op de hoogte is. Beleidsambtenaar Cultuur Klaske Buis was verbaasd en wist van niets. Ook een van de onderhuurders, Derya Zenginoglu, tevens raadslid voor Burgerbelangen, zei gisteren niet op de hoogte te zijn. De site en de facebookpagina van de stichting zwijgen als het graf over de liquidatie.

Het ziekbed van Ateliers ‘93

Onder kunstenaars, 2011, houtskool op papier, ©. Dit is het meest pijnlijke en

confronterende groepsportret van Hengelose kunstenaars dat ooit gemaakt is.

Twaalf jaar geleden kregen wanbetalers veel invloed op het bestuur van deze sociale verhuurder van atelierruimte. Het gevolg was dat de penningmeester onder druk werd gezet om af te treden. Hij werd vervangen door iemand die bewezen had dat zij niet met geld kon omgaan. De voormalige penningmeester kreeg eind 2002 een dreigbrief van het stichtingsbestuur, dat bijna geheel uit kunstenaars bestond. Het bestuur beval hem om voortaan te zwijgen over het verleden, want anders zou het huurcontract van zijn atelier ontbonden worden. Ik verbaas me er nog steeds over dat kunstenaars vijanden werden van de vrijheid van meningsuiting, terwijl zij voor hun werk afhankelijk zijn van diezelfde vrijheid. Je zou toch anders verwachten.

Oppositie was niet langer mogelijk en de stichting gleed onder invloed van onprofessioneel gedrag, in het bijzonder door een gebrek aan een moreel kompas, steeds verder af. De bestuursnotulen van eind 2002 meldden dat de schoondochter van een van de bestuurders bereid was gevonden om een wettelijk verplichte accountantscontrole uit te voeren die bedoeld was om te toetsen of een subsidieregeling juist was uitgevoerd. Dat was geheel tegen de regels in. Ik vraag me af of er daar ook iets onder de pet gehouden werd, en zo ja, wat dat dan was. Hoe lang ging dat door?

Eind 2005 vond een vergadering plaats over de toekomst van Ateliers ’93. Een bestuurder intimideerde daar aanwezige onderhuurders door een kritische kunstenaar opdracht te geven om de vergadering te verlaten. Als hij niet verdween, dan zou de bestuurder de politie bellen, zo liet hij weten. Deze kunstenaar werd onder druk gezet om zijn atelier te ontruimen. Begin 2007 dreigde het bestuur met een buitengerechtelijke ontruiming en liet alle sloten van het pand vervangen, zodat zijn atelier voor hem onbereikbaar werd.

In 2009 gaven bestuurders Marcel G. en Anita H. een valse verklaring af bij de Kamer van Koophandel, waarbij gesteld werd dat zij in 2008 bestuurder werden bij stichting Ateliers ’93, terwijl dat in werkelijkheid plaatsvond in 2004, resp. 2006.

Waarom werd Ateliers ’93 opgeheven?

Voor veel mensen zal het een raadsel zijn waarom stichting Ateliers ’93 als bij donderslag is opgeheven. In de vorige week ter visie gelegde conceptnota Kunst en Cultuur 2014-2020 staat Ateliers ’93 immers nog genoemd als aanvullende kunstinstelling, die voor 2014 een subsidie mag verwachten van €5680. Begin dit jaar heeft het CDA zich nog sterk gemaakt voor deze kunstenaarsorganisatie door het college van b&w op te roepen mee te werken aan het realiseren van betaalbare huisvesting per 1-1-2014. Er zou dan een probleem gaan ontstaan, omdat de door de gemeente gesubsidieerde huurperiode voorbij was. Maar voor wie weet heeft van onbehoorlijk bestuur, zoals hierboven beschreven, is het niet echt een verrassing. Als je een capabele penningmeester eruit werkt en vervangt door een nitwit, als je het onmogelijk maakt om kritische vragen te stellen, als je als bestuurder niet je verantwoordelijkheid durft te nemen, dan is dat vragen om moeilijkheden. Je brengt daarmee je organisatie in steeds slechter vaarwater. Door het niet toelaten van kritiek schiep het bestuur van Ateliers ’93 een een situatie, waarin men dacht de wijsheid in pacht te hebben. Dat blijkt nu ineens niet zo te zijn. De voormalige bestuurders, die de stichting geliquideerd hebben, zitten dieper in de moeilijkheden dan ooit.

De gemeente lijkt machteloos, maar is het niet

Al sinds begin 2007 heb ik onbehoorlijk bestuur bij Ateliers ’93 meermaals onder de aandacht gebracht van de gemeente. Ik heb er daarbij op aan gedrongen in te grijpen. Tijdens de vorige collegeperiode heeft toenmalig wethouder van Cultuur dhr. Ter Ellen in 2008 toegezegd dat hij de bestuurders voor zou houden dat zij integer dienen te handelen en de wet- en regelgeving dienen na te leven. Dat leidde tot niets, want binnen de kortste keren werd de wet opnieuw overtreden. De gemeente was daarvan op de hoogte, maar deed niets. Wethouder Mulder is sinds maart van dit jaar op de hoogte van de misstanden uit het vorige decennium. Helaas vond hij het niet nodig om met een klokkenluider een gesprek aan te gaan. Op 25 juni j.l. verdedigde hij in de commissie Sociaal het bestuur van Ateliers ’93 nog door o.a. te suggereren dat er sprake zou zijn van “min of meer persoonlijke problematiek” tussen mij en het bestuur van Ateliers ’93. De wethouder beschikte op dat moment echter over documenten waaruit onmiskenbaar blijkt dat bestuurders van Ateliers ’93 zich in het verleden schuldig hebben gemaakt aan o.a. illegale repressie en liegen tegen de Kamer van Koophandel.

Gaan we op herhaling?

Ateliers ’93 heeft voor 28 oktober a.s. een gezamenlijk fractiespreekuur aangevraagd om de penibele huisvestingssituatie met de raadsleden te bespreken. Zij hopen op steun van de gemeente. De situatie lijkt veel op die in de herfst van 2008. Toen leverde druk op de raadsleden een huursubsidie op van minimaal €50.000, waardoor de huren voor de kunstenaars na de verhuizing per 1-1-2009 van een slooppand naar het huidige pand betaalbaar bleven. Dat is nu ook de inzet. Ik zou het zeer onverstandig van de gemeente vinden als er opnieuw onbekommerd steun wordt gegeven, zoals in 2008 het geval was. Nog nooit heeft de top van Ateliers ’93 zich moeten verantwoorden voor de wanprestaties die in een reeks van jaren geleverd zijn.

Volgens dhr. Goudszwaard van EMGA bestaan er plannen om vanuit de puinhopen van Ateliers ’93 een nieuwe organisatie op te tuigen. Ik zie geen heil in een nieuwe organisatie. Ik denk dat er een andere weg gekozen moet worden, als de gemeente deze groep in de steek gelaten kunstenaars uit de nood wil helpen. Het beste lijkt mij om de groep onder te brengen bij de stichting Woon- en Werkruimte Kunstenaars. Dat is een solide en vertrouwenwekkende organisatie zonder schandalen. Daar kan eventueel een pand aan toevertrouwd worden. Dat zou ook het huidige pand kunnen zijn. De gemeente moet zien te voorkomen dat aan knoeiers nog meer subsidie verspild wordt. Speciaal in deze barre tijd van voortdurende bezuinigingen is het belangrijk om te zorgen dat subsidie goed besteed wordt.

De puinhoop is te groot geworden

Deze informatie heb ik op internet geplaatst om iedereen te informeren die banden had met de geliquideerde stichting Ateliers ’93 te Hengelo, en niet op de hoogte is van de liquidatie. TCTubantia zal hierover pas volgende week publiceren. Er komen ongetwijfeld nog meer onthullingen. Op dit weblog zijn ze te volgen.

Het is te hopen dat de gemeente dit keer niet wegkijkt en opnieuw doet alsof er niets aan de hand is. De puinhoop is inmiddels te groot geworden om te bagatelliseren. Bestuurders van gesubsidieerde instellingen dienen integer te handelen en de wet- en regelgeving na te leven. De gemeente zou dat een zorg moeten zijn.

Update per 16-12-2013: een puinhoop in het kwadraat

Hierboven schreef ik dat de puinhoop rond Ateliers '93 te groot is geworden om te bagatelliseren, maar niets blijkt minder waar. In een gesprek vorige maand met wethouder van Financiën en Cultuur Wieger Mulder, eveneens van de locale partij Burgerbelangen, bleek dat hij het niet met mij eens is als ik ex-bestuurders van Ateliers '93 onbetrouwbaar en incompetent noem. Toch beschikt de wethouder over bewijzen van hun leugenachtigheid, en is het evident dat zij uit angst hun organisatie hebben opgedoekt. Ik verbaas me er dan ook niet over dat de gemeente steun verleent aan een nieuw in het leven geroepen stichting Ateliers '93, die op 28 november het licht zag. Gelukkig wel met een ander bestuur, maar zonder dat er iets geleerd is van het verleden. Hoe lang kan dat goed gaan?

Op 10 december 2013 ontvingen alle fractievoorzitters van de gemeenteraad van Hengelo ernstige aantijgingen aan mijn adres van een lid van de gemeenteraad, wier gedrag ik bekritiseerd had. Klaarblijkelijk zijn er in Hengelo bestuurders die geen behoefte hebben aan betrokken burgers. Ik heb geprobeerd misstanden aan de kaak te stellen, maar dat werd niet gewaardeerd. Integendeel, ik ondervond alleen tegenwerking. Mijn motivatie om mij in te zetten voor een beter Hengelo is inmiddels tot een dieptepunt gedaald. Ik heb dan ook besloten daar geen energie meer in te stoppen. Dit weblog stopt op 10 december met mijn stelling dat mensenrechten ook gelden in Nederland, dus ook in Hengelo. Dat lijkt een open deur, maar is geen vanzelfsprekendheid zo is mij gebleken.

Update 21-3-2014: lente!
De definitieve uitslag van de gemeenteraadsverkiezing wijst uit dat Burgerbelangen, de partij van het hierboven genoemde raadslid, gehalveerd is.  De persoon in kwestie verdwijnt uit de raad, en ook wethouder Mulder mag wat anders gaan doen. Een mooi resultaat. Hoera voor de democratie!

Zie ook Waar is het vermogen van Ateliers '93? en Verwarring omtrent de ondergang van Ateliers '93

Met roofvogelshow bij ‘Vogelvlucht’ maakt MHHK bijzondere keuze

De officiële presentatie van het kunstproject ‘Vogelvlucht’, een digitale expositie van het Hengelose internetmuseum MHHK, werd gistermiddag afgesloten met een roofvogelshow. Daar ben ik beslist geen liefhebber van. Ik houdt van vrije vogels, die de lucht doorklieven zoals hen dat goed dunkt. Bij roofvogelshows worden vogels getoond die gevangen worden gehouden. In mijn ogen zijn dat sneue vogels, die alleen op de wieken mogen als hun baasje dat goed vindt. Voor commerciële doeleinden en het vermaak van mensen, die zich vaak niet bewust zijn van wat zij zien. Dat is een treurig lot, voor elke vogel.

   Een kerkuil in een kooitje: wie de vrijheid lief heeft 

   loopt hier niet warm voor

Als ik daar even aan voorbij ga kan ik toch wel enige bewondering opbrengen voor de gewaagde combinatie van een roofvogelshow met het kunstproject Vogelvlucht, waaraan louter Hengelose kunstenaars deelnemen. Bij de start van het project werd aan de kunstenaars als inspiratiebron een gedicht van stadsdichter John Heymans meegegeven, dat eveneens ‘Vogelvlucht’ getiteld is. Het gedicht verhaalt over een duif die op vleugelslag zoekt naar een hoger perspectief, tussen de Hengelose torens vliegt en uiteindelijk landt op het plein. Een vrije vogel, daar zou je je als kunstenaar in kunnen herkennen. En vervolgens worden bij de presentatie van het resultaat door het museum onvrije vogels uit de hoed getoverd: wat een contrast!

Maar dat is nog niet alles. Ingewijden weten dat de Hengelose kunstsector verdeeld is over een belangrijk onderwerp als de vrijheid van meningsuiting. Bestuurders van stichting Ateliers ’93 schreven kort na de eeuwwisseling een dreigbrief om te voorkomen dat pijnlijke zaken uit het verleden besproken zouden worden. Daarmee werd het verleden een taboeonderwerp. Nog steeds is deze aantasting van een fundamenteel recht een heikele kwestie. Je kunt er maar beter je mond over houden. Dat is bizar, want van kunstenaars zou je mogen verwachten dat zij het vrije woord een warm hart toedragen, en dat zij zich er bewust van zijn wat het betekent als een kliekje van kunstenaars/bestuurders gaat bepalen waar anderen het wel en niet over mogen hebben. Het kunstproject Vogelvlucht openbaart nu wat er in de Hengelose kunstsector is gebeurd: een verschuiving van vrijheid naar onvrijheid. Wat een treurige toestand!

Roofvogelshows zijn de laatste jaren flink in aantal gegroeid. Ze worden vaak gebruikt om mensen ergens naar toe te lokken, want veel mensen zijn onder de indruk van deze prachtige vogels. Maar de Werkgroep Roofvogels Nederland (WRN) is faliekant tegen het gebruik (beter gezegd: misbruik) van roofvogels voor commerciële doeleinden, waaronder roofvogelshows. Ook de Vogelbescherming en de Vogelwerkgroep Twente spraken zich uit tegen shows met roofvogels en uilen, en met hen nog meer dan 100 andere organisaties. De nadelen van deze shows zijn groot. De betroffen roofvogels en uilen leven onder omstandigheden die zelfs in de verste verte niets te maken hebben met hun natuurlijke leefwijze. Ter vermaak van het publiek moeten ze kunstjes doen. Ze zitten het grootste deel van de tijd opgesloten. Als exoten en gekruiste soorten ontsnappen, dan kunnen zij een belasting vormen voor de natuur. Meer informatie over de nadelen van roofvogelshows is te vinden op de informatieve site van de WRN.

Duif bij Hengelose Dodenherdenking steelt de show

  Dodenherdenking Hengelo 2013

Onder het voortdurende gebeier van klokken liepen eergisteren honderden Hengeloërs naar het oorlogsmonument naast het stadhuis om deel te nemen aan de herdenkingsplechtigheid. Na het spelen van The last post en twee minuten stilte werd een witte duif vrijgelaten. Het dier vloog meteen naar een richel onder de overkapping tussen de zuilen van de gevel van het stadhuis en bleef daar nog een hele tijd zitten. Ik denk dat weinig mensen hebben gezien hoe gestrest en angstig die duif was. Ondertussen vloog een heel andere stadsduif af en aan over de menigte, steeds terugkerend met een takje in de bek. Daar wordt in vrijheid aan de toekomst gebouwd, en dat was mooi om te zien. Wat een contrast met dat gedesoriënteerde, net vrijgelaten symbool voor de vrede! Ik vind het niet erg passend om een duif angst aan te jagen, zeker niet bij een ceremonie voor het herdenken van oorlogsslachtoffers. De duif zit al in het monument, en de natuur voegde er nog een levende aan toe. Het is er al! In plaats van met een duif in de weer te gaan zouden we er beter aan doen om de vrijheid te onderhouden. Vrijheid is immers niet vanzelfsprekend, ook niet in ons vredige landje.

‘Vrijheid spreek je af’ was dit jaar het thema bij de herdenkingsdagen. Wat toepasselijk nu net enkele dagen eerder op de Dam te Amsterdam tijdens de abdicatie van Beatrix twee antimonarchisten door de politie zijn opgepakt, terwijl ze niets hadden misdaan. Ze werden afgevoerd en twee uur vastgehouden. Met de burgemeester van Amsterdam hadden ze de afspraak gemaakt dat ze individueel hun mening mochten uiten met behulp van een bordje, en dat deden ze ook, en niet meer dan dat. Inderdaad, vrijheid spreek je af, maar wat als de sterkere partij zich niet aan de afspraken houdt?

Zoektocht Hengelose kunstenaars succesvol van start

Nu de allerlaatste expositie, ‘Exit’, onder de vlag van het ten gevolge van bezuinigingen gesneuvelde kunstcentrum AkkuH bijna voorbij is wordt de vraag ‘hoe nu verder’ voor Hengelose kunstenaars steeds nijpender. Gisteravond kwamen ongeveer 70 van hen bij elkaar in Metropool om daarover te discussiëren. In september had wethouder van cultuur Wieger Mulder nog toegezegd dat ongeveer €150.000 van het budget van AkkuH behouden zou blijven voor de presentatie van kunst, maar ondertussen heeft de gemeenteraad dat naar beneden bijgesteld tot slechts een derde van dat bedrag, wat neer komt op iets meer dan een tiende deel van het oorspronkelijke budget van het kunstcentrum. Uit de discussie kwam naar voren dat er een pand moet komen om werk te kunnen presenteren, en ook meer geld: een ton! Molenstraat 16, waar tot enkele jaren geleden een commerciële kunstuitleen zat, gooide hoge ogen, omdat de ruimte geschikt is en direct in het centrum ligt. Een werkgroep van kunstenaars, met daarin o.a. Pier van Dijk, Guusje Beverdam, Henk Lassche en José Verstappen, gaat aan de slag om plannen te ontwikkelen die worden teruggekoppeld in een volgende vergadering.

  The freedom of speech, © 2012, is tot januari te zien in de expositie

  Te kijk 2012 in het Lambooijhuis te Hengelo

De uitstekend bezochte avond was een succes. Er was een sterke wens om samen verder te komen, en bovendien was er voor iedereen ruimte om een eigen visie te ontvouwen. Anders dan de meeste sprekers was mijn inbreng vanuit een andere invalshoek, nl. het belang van tolerantie onder kunstenaars. Als er gebrek is aan tolerantie, dan is dat schadelijk voor het aanzien van de Hengelose kunstsector, en dat beïnvloedt vanzelfsprekend ook het succes van het presenteren van kunst. Het blijft vreemd dat een aanslag op het vrije woord binnen een kunstinstelling onder de vorige coalitie onweersproken is gebleven. Ik vroeg de wethouder een heldere boodschap af te geven over de waarde van de vrijheid van meningsuiting, en ik vroeg mijn collega’s om niet samen te werken met hen die aantoonbaar de indruk wekken dat zij intolerant zijn. Repressie is antikunst, en ik vind dat wie daarop gericht blijft, geen invloed behoort te hebben op de gang van zaken in de kunstsector. Natuurlijk zou ik liever zien dat degenen die als bestuurder grove fouten hebben gemaakt zich daarvan zouden distantiëren, maar de realiteit is dat niet iedereen zoveel kracht in zich heeft. Het is volgens mij het een of het ander: of je erkent de fundamentele rechten van anderen, of je ziet af van invloed. Een tussenweg is er niet.

Verzet tegen sluiting AkkuH vooral ritueel van aard

  Protestexpositie Accrochage Sauvage in AkkuH

Het verzet tegen de sluiting van kunstcentrum AkkuH, zoals dat afgelopen weekend gestalte kreeg met de tweedaagse flitsexpositie Accrochage Sauvage, had een nogal ritueel karakter door het ontbreken van perspectief op het behoud van het kunstcentrum, iets wat door de organisatoren van de expositie, Pier van Dijk en Antek Olszanowski, ook al voorzien was. Er werd zoveel stoom afgeblazen dat de ter verantwoording geroepen wethouder van cultuur Wieger Mulder zich bepaald ongemakkelijk leek te voelen. Pier van Dijk hield een donderpreek waarbij alles wat de afgelopen decennia verkeerd was gegaan voor het voetlicht werd gebracht. De toon was met termen als ‘terroristische kaalslag’ over de top, vond de wethouder, en daarin kan ik wel met hem meevoelen, hoewel ik ook de achterliggende frustratie begrijp over het vaak vertoonde gebrek aan visie op beeldende kunst bij de gemeente. Begin dit jaar had Mulder nog zijn betrokkenheid bij de kunstsector getoond door aan te geven dat hij een goed kunstklimaat belangrijk vindt, maar helaas zag hij zich genoodzaakt om al in het voorjaar aan te kondigen dat AkkuH moet sluiten. Het college van B&W wilde niet langer de kaasschaaf hanteren, maar keuzes maken, en dat viel uit ten nadele van Akkuh. Prompt kreeg de wethouder tijdens de opening van de flitsexpositie een kaasschaaf uitgereikt.

Zoals te verwachten was hield Mulder ondanks het protest vast aan het besluit om AkkuH te sluiten, maar bracht als goed nieuws dat een slordige anderhalve ton, een derde van het budget van AkkuH, voor kunst behouden blijft. Daarmee worden de kunstuitleen en kunsteducatie gered, en dan zal er ook nog geld overblijven voor het subsidiëren van tentoonstellingen en manifestaties. Mulder gaat geen energie meer steken in het plan om te onderzoeken of leegstaande winkels geschikt zijn als vervangende expositielocatie, omdat daar vanuit de kunstenaars kritiek op kwam. Andere mogelijkheden als de Bataafse Kamp en het Dikkerspand aan de Industriestraat krijgen wel zijn aandacht. De vraag is of het afschieten van het idee om winkelpanden te rekruteren verstandig is, want wat als blijkt dat de andere mogelijkheden voorlopig niet realiseerbaar zijn?

Een goed kunstklimaat is gebaat met meer dan geld en expositiemogelijkheden, zo heb ik in het op de expositie openbaar gemaakte manifest Naar een goed kunstklimaat! betoogd. Aan de basis ervan ligt de open uitwisseling van ideeën, welke berust op de vrije meningsuiting. Waar de vrijheid van meningsuiting gevaar loopt dient de gemeente als toezichthouder grenzen te stellen. Bestuurlijk ingrijpen om het vrije woord te beschermen is heel goed mogelijk waar het gaat om gesubsidieerde instellingen. Tot vorig jaar stond in de algemene subsidieverordening nog expliciet dat het bestuurders van gesubsidieerde instellingen verboden is om te discrimineren of de wet te overtreden. Dat was een duidelijk handvat, waar de gemeente in de kwestie Ateliers ’93 onder de vorige wethouder helaas geen gebruik van wist te maken, hoewel het zonneklaar was dat de top van de betreffende organisatie zich niet gedroeg zoals men van bestuurders van een kunstinstelling zou mogen verwachten. Uit dit gegeven vloeit mijn stelling voort dat de gemeente subsidiering van kunstinstellingen maar beter achterwege kan laten als zij niet in staat of bereid is om grenzen te stellen, terwijl daartoe wel alle aanleiding is. Zolang de Hengelose kunstsector verdeeld is over het belang van het vrije woord zijn er eigenlijk maar twee opties: toezicht en geld of geen toezicht en geen geld. Kunstenaars en gemeenschap dienen door de overheid beschermd te worden tegen de gevolgen van onbehoorlijk bestuur. Ook daaruit kan betrokkenheid bij de kunstsector blijken.

Beren op de markt aanwinst voor Hengelo

Hengelo blijft verdeeld over het peperdure berenkunstwerk Badgasten van Marjolijn Mandersloot, dat gisteren onthuld is door Wieger Mulder, wethouder van financiën en cultuur. Weggegooid geld, Hengelo heeft niets met beren, en te eendimensionaal, dat is al tijden de kritiek. Toch zijn er ook talloze Hengeloërs die het mooi vinden en enthousiast reageren, kinderen niet in de laatste plaats. Nu de onthulling achter de rug is kunnen we het kunstwerk aan alle kanten bekijken. Wat is er te zien?

Onthullen Badgasten op de Markt iets over Hengelo?

Mijn eerste indruk is dat de uitvoering nogal grof is. De enorme beren zijn in stukken gegoten, waarna de delen aan elkaar zijn gelast. De vorm doet me direct aan speelgoedberen denken. De voor beren zo kenmerkende klauwen ontbreken en dat bevestigd het beeld. Het zijn gewoon lieverds geworden, waar niemand beducht voor hoeft te zijn. Voor zulke beren  ga je echt niet op de loop, integendeel, je nestelt je ertussen.

De vijf bronzen beren worden omringd door een dozijn ‘waterdruppels’ van prachtig blauw gespoten aluminium. Die vormen samen met de naam Badgasten een blijvende herinnering aan het grote misverstand van Mandersloot, die dacht dat er een waterbassin op de Markt stond, waar zij haar beren in en bij kon plaatsen. Wat zou er uit gekomen zijn als de kunstenares wel goed op de hoogte was geweest? Toen bleek dat er geen druppel water op de Markt te vinden was en de gemeente ook niet van plan was om daar iets aan te gaan doen kwam Mandersloot met het lumineuze idee van metalen waterdruppels en redde daarmee, op één beer na, haar berenfamilie. Daarmee werden de beren wel de meest sneue badgasten die ik ooit heb gezien. Je ziet ze verdwaasd staren naar die druppels: moeten we het daarmee doen?

Wat moet Hengelo nu met deze lieve speelgoedberen, die ook nog eens een lieve duit hebben gekost? Het blijft een knellende vraag, ondanks het enthousiasme bij een deel van de bevolking. Misschien passen de beren goed bij Hengelo omdat Hengelo zelf zo’n lieve en brave stad is. De gemeente is bijvoorbeeld heel coöperatief gebleken toen bestuurders van een door de gemeente gesubsidieerde kunstinstelling in het vorige decennium het kunstbeleid op een onacceptabele wijze onderuit haalden door de vrijheid van meningsuiting in hun eigen organisatie de nek om te draaien. De gemeente deed alsof er niets aan de hand was en werkte braaf mee om het deksel op de beerput te houden. De instelling kreeg zelfs een bak extra subsidie zonder dat er kritische vragen, laat staan eisen betreffende de bestuurlijke integriteit werden gesteld. Het is nooit duidelijk geworden of de toenmalige wethouder van financiën en cultuur, die in de media werd omschreven als iemand die achter de schermen aan alle touwtjes trok, aan de leiband van sjoemelaars liep vanwege grote naïviteit of vanwege angst om zelf bedreigd te worden. De gemeente als speelbal van andere machten, dat is al vaker vertoont. Treurigstemmend in dit specifieke geval is dat het vrije woord, niet alleen een fundamenteel en onvervreemdbaar recht, maar ook de basis van onze democratische rechtsstaat, zo weinig op waarde werd geschat.

Als ik het toneel overzie kom ik op de gewaagde gedachte dat de brave berenfamilie van Mandersloot als portret van de locale overheid in onze stad zeker niet zou misstaan. Mandersloot heeft het waarschijnlijk niet zo bedoeld, maar haar schepping kan zo wel geïnterpreteerd worden. Het lijkt er sterk op dat Hengelo dit confronterende portret heeft verdiend. Het wordt zijn geld dubbel en dwars waard als de gemeente zo niet gezien wil worden en inzet op versterking van het openbaar bestuur. Wat meer helderheid en zelfrespect, maar vooral meer haar op de tanden zou wonderen kunnen doen.

Lees hier meer over de beren, die inmiddels zijn opgenomen in een kunstroute.

De ingreep van Ateliers ‘93

De mars van de inquisiteurs, © 2008
Hengelo bleek weerloos tegenover intolerantie.

Vorig jaar deed de gemeente een flinke ingreep op de markt door de daar aanwezige metalen bomen te vervangen door een rijtje echte, wat een flinke verbetering van het troosteloze plein teweeg bracht. Dit jaar is de eer aan kunstenaars van Ateliers ’93, een kunstenaarsinitiatief met 17 ateliers onder haar hoede. Als aftrap voor het project ‘De Ingreep’ voerden zij gisteravond een gezamenlijke performance uit. Midden op dat nog steeds vrij ongenaakbare marktplein dineren onder een dreigende wolkenlucht, dat getuigt wel van lef, vooral als je het ook nog als kunst presenteert. Ik was er wel door gecharmeerd, zo’n vluchtig eilandje gezelligheid op die grote, grijze vlakte in de schaduw van een megalomane reclamezuil. Hoe anders kan dit plein zijn als het leeft! Wat mij betreft is deze ingreep een succes, een succes dat overigens overschaduwd wordt door een heel andere ingreep, die Ateliers ’93 op haar naam heeft staan, en die niets met lef te maken had.

Lef moest je ooit hebben om je mond open te doen bij dit kunstenaarsinitiatief. Wanbetalers zetten de organisatie op haar kop, de professionaliteit van de leiding holde vervolgens achteruit en al snel was het niet meer veilig om kritische vragen te stellen. Een dreigbrief was zo geschreven. Dat zelfs kunstenaars het vrije woord niet hoog achtten daar kan ik me nog steeds over verbazen. De vrijheid van meningsuiting is toch de basis van waaruit kunst kan ontstaan? Deze ingreep, een toonbeeld van onduurzaam gedrag, heeft deze organisatie geen goed gedaan. Dat de kunstenaars van Ateliers ’93 tegenwoordig lef tonen beschouw ik als een lentebode. Je zou ze willen vragen of ze inmiddels weer vrijuit kunnen spreken, in de hoop dat ze dan zouden zeggen dat dat kan. En dat dat de waarheid is...