Nieuwe kunstroute: van Badgasten naar Watereiland

Badgasten tussen de drukte op de zaterdagse markt

Sinds de onthulling van de bronzen beren op de Markt vorige maand en het gereed komen van het kunstwerk Watereiland op de plek van het voormalige Huys Hengelo  in Thiemsland is het mogelijk om een interessante route te lopen langs kunstwerken in en bij de binnenstad van Hengelo, waarbij soms de natuur ook aan bod komt. De nieuwste aanwinst, Badgasten van Marjolijn Mandersloot, is een goed startpunt. Het werk van Mandersloot is toegankelijk en speels van karakter. Het roept vragen op, bijvoorbeeld waarom een van de vijf beren zo afzijdig bij een lunchroom naar binnen staat te gluren. De enorme beren zijn in stukken gegoten, waarna de delen aan elkaar zijn gelast. Er zit bij elkaar zes ton brons in verwerkt. Het kunstwerk is met 450.000 euro niet alleen het duurste, maar ook het meest omstreden kunstwerk in de stad. Wat er ook over gezegd kan worden, het plein is er in ieder geval op vooruit gegaan. Vooral  kinderen vermaken zich prima met het nieuwe speelgoed. Met de beren als speelplek lijkt een oude wens van hen in vervulling te zijn gegaan. Bomen en een speelplek, dat hadden ze wel gewild een jaar of 15 geleden, voordat die fatale herinrichting van rond de eeuwwisseling van start ging. Uiteindelijk is het er dan toch van gekomen.

Vanaf dit punt is ook nog de Hengelerweendwijzer van Pier van Dijk te zien op de top van de Brinktoren aan de andere kant van de Markt. Een windvaan, voortgedreven door Hengeler Weend, maakt een lange neus naar de omliggende gemeenten, hoewel je ook zou kunnen denken dat die lange neus naar Hengelo zelf wordt gemaakt, als een reactie op het geblunder in het no-nonsense tijdperk. Beslist een mooie manier om zonder molen toch wind te exploiteren.

We lopen naar de voet van de Brinktoren en gaan daar rechtsaf de Beekstraat in. Aan de rechterkant passeren we het Historisch Museum, waar regelmatig kunst wordt geëxposeerd. Van 8 september tot 6 januari is er een expositie te zien van de in 2010 overleden Hengelose kunstenaar Frans Bolsscher: o.a. plastieken van hout en keramiek, en bijzondere  houten stoelen met organische vormen. Helemaal op het einde van de Beekstraat steken we diagonaal het pleintje over en komen dan in de Pastoriestraat, waar enkele van de oudste panden van de stad staan, herkenbaar aan de muren met vakwerk. Halverwege aan de rechterkant staat een groot, roestvrij stalen kunstwerk van Ali Koubaa, die zich heeft laten inspireren door de gevels van oude huizen, die hier in de vorige eeuw gesloopt zijn.

Als we de straat uitlopen staan we recht tegenover de muziekschool, van oorsprong een neoclassisistische kerk uit 1840, die in de jaren ’80 na een lange strijd van de sloop gered is. Links van de kerk staat Zuil met muzieknoten van Caspar Slijpen uit 1995. Dit werk sluit mooi aan bij de ionische zuilen in de voorgevel van dit gebouw.

Hart voor bomen vangt late zonnestralen

Na het oversteken van de brede Deldenerstraat linksaf en na circa 50 meter vervolgens rechtsaf het Heemafstraatje in, de vroegere toegangsweg van Huys Hengelo. Na het bruggetje over de Drienerbeek ligt aan de linkerkant in het gras Hart voor bomen, een verzameling ingegraven stammen van bomen die als gevolg van de zomerstorm van juli 2010 het loodje legden. De stammen zijn aangelegd in de vorm van een lindeblad en vormen een plek waar de natuur ongestoord haar gang kan gaan. Langzaam aan zullen de stammen vermolmd raken en zo steeds meer een voedingsbodem vormen voor nieuw leven. Na verloop van tijd kan hier een microreservaat ontstaan met bijzondere planten- en dierensoorten. Dit ontwerp van mij, dat in 2011 door de gemeente op een kleinere schaal is uitgevoerd, benadrukt de liefde voor het leven en berust op de gedachte dat leven en dood onlosmakelijk met elkaar zijn verbonden.

Aan het eind van het houten wandelpad bevindt zich een titelloos werk van Dick Cassee uit 1986, dat tot voor kort in de Burgemeester Jansenstraat stond en dat hierheen verplaatst is vanwege de sloop van het oude stadskantoor. Op deze nieuwe plek komt het veel beter tot zijn recht. Het werk van Cassee, een belangrijk grafisch kunstenaar die ook beelden maakt, is vaak een reflectie op waarneming van landschap of architectuur. 

We zijn aangekomen bij het Bevrijderslaantje, waarlangs inmiddels  3  nieuwe kunstwerken zijn geplaatst: werk van Evert Strobos en Jan Baetsen, en daar tussen in het beeld Beschermde gelaagdheid van Ali Koubaa.  We nemen de brug naar het eiland in de opnieuw uitgegraven grachten van Huys Hengelo. Op het hoogste punt is een goed overzicht over het Watereiland van Jeroen Hoogstraten, dat dit voorjaar werd opgeleverd. Het is gesitueerd op de huisplaats van het Huys Hengelo, dat in 1821 werd gesloopt en waarvan de restanten eind vorige eeuw werden opgegraven. Bovenop het eiland zijn een impressie – niemand weet hoe het er precies heeft uitgezien -  van de contouren van het voormalige Huys in een natuurstenen reliëf aangebracht. Hier wordt een aantal keren per dag water opgepompt vanuit de plek waar zich vroeger een waterput bevond, zodat alles onder water verdwijnt, wat ongeveer twee uur in beslag neemt. Als het water op het hoogste niveau is dan opent zich een klep, waardoor het eiland binnen een half uur weer helemaal leeg loopt, waarbij langzaam de indeling van het Huys onthult wordt. Hoogstraten speelt een mooi spel met toedekken en onthullen, parallel aan het verleden, toen de resten van het Huys rond 1916 met aarde en beton werden afgedekt door de Heemaf, en vervolgens in 1995 bij een opgraving weer werden blootgelegd, om niet lang daarna als archeologisch monument weer onder aarde te verdwijnen, met de mogelijkheid om het in de toekomst weer bloot te leggen, mocht daar ooit behoefte aan bestaan. Het werk van Hoogstraten, dat inmiddels ook door eenden, waterhoentjes en reigers ontdekt is, moet je ondergaan. Het is meditatief van karakter en staat net als Hart voor bomen haaks op de snelle wereld waarin wij leven.

Nadat we het eiland verlaten hebben nemen we het wandelpad langs het water, en waar het naar links afbuigt gaan we rechtsaf en volgen deze weg tot aan de drukke Bornsestraat. Daar staat op het parkeerterrein aan de linkerkant De wandelaar van Rein Dool. De roestbruine kleur geeft aan dat het gemaakt is van cortenstaal, wat het een heel ander karakter geeft dan het gebruik van roestvrij staal, zoals we dat bij verschillende beelden al hebben gezien.

Ook dit kunstwerk op de Oude Algemene begraafplaats
heeft bij het verstrijken van de tijd een ander beeld

Vanaf hier kun je linksaf naar de Oude Algemene Begraafplaats, waar tot eind oktober zeven kunstwerken te zien zijn vanwege het honderdjarige bestaan van de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud, die een belangrijke rol heeft gespeeld bij het behoud van deze prachtige, zeer oude begraafplaats. Er is o.a. een installatie met dakpannen te zien van Janneke Kornet, waarbij tijd een belangrijke rol speelt, en die daarom goed aansluit bij Hart voor bomen en Watereiland. 
Wie 200 meter te ver vindt kan hier rechtsaf verder gaan tot de stoplichten en vandaar dezelfde richting aanhouden tussen links het kaalslagterrein, waar tot voor kort het oude stadskantoor stond, en rechts het stadhuis. Op de stenen kolommen van het stadhuis zijn de in keramiek uitgevoerde dieren weergegeven uit Dieren en bloemen uit Twente van Riemko Holtrop; de bloemen zijn aan de andere kant van het stadhuis bij de trap te zien. Op het plein achter de vier leilinden ligt Bevrijdingsmonument met duif van Pieter de Monchy uit 1965. Vanaf dit plein kun je op de top van de stadhuistoren de windwijzer De Levensgang van Jan van Eijl en Marie Eitink uit 1963 zien. Die bestaat uit vier beelden: aan de oostkant een kind met bal, op zuid een moeder met kind, op west een grijsaard met stok, en in het noorden de dood. Voor wie deze beelden goed wil bekijken is een verrekijker geen overbodige luxe.

Na een parkeerplaats met gedoemde bomen (ze worden binnen afzienbare tijd gekapt) aan de linkerkant volgen we  direct naar links het eraan grenzende fietspad dat ons naar de Wemenstraat brengt. Daar aan de overkant ligt een tweede oorlogsmonument, gemaakt door Ruurd Hallema, dat de slachtoffers van de 42 bombardementen op Hengelo herdenkt. In het plantsoen daarnaast is een tweede expositie te zien die verbonden is met het honderdjarig bestaan van de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud. Deze expositie duurt nog tot eind september.

Met het stadhuis in de rug gaan we hier rechtsaf en komen zo weer op de Markt. De route is 1,5 km lang (totaal 2 km met een bezoek aan de Oude Algemene begraafplaats). Het station en drie parkeergarages liggen op minder dan 300 meter afstand.

Natuurrijke kaalslagprairies verrijking voor de stad

  Op een kaalslagterrein langs de Marskant staat een groepje
  koningskaarsen met lange gele bloemaren te pronken

De afgelopen jaren is er regelmatig discussie geweest over de meer dan 30 kaalslagterreinen in Hengelo, waarvan er ook enkele in de binnenstad liggen. De terreinen zijn ontstaan na sloop, met de bedoeling ze te bebouwen met kantoren of appartementen. Al vele jaren liggen ze braak, want de nieuwbouw komt maar niet van de grond. Het lijkt erop dat we binnen afzienbare tijd weer een kaalslagvlakte erbij krijgen, want deze week werd bekend dat de gemeente de monumentenstatus van het oude, uit het begin van de jaren 30 daterende badhuis aan de Oldenzaalsestraat heeft ingetrokken, zodat niets de sloop nog in de weg staat. Een projectontwikkelaar, die er prijs op stelt dat zijn naam niet genoemd wordt, wil op deze plek, waar velen hebben leren zwemmen, appartementen bouwen. Alsof de woningmarkt in Hengelo daar al niet mee oververzadigd is! Dat kan dus nog wel eens heel erg lang gaan duren. Of hij gaat desondanks snel bouwen, met het risico dat het gebouw jarenlang praktisch leeg blijft staan, zoals bijvoorbeeld het in 2010 opgeleverde appartementencomplex De Brouwerij. Als het daadwerkelijk tot sloop komt zou het voor de stad beter zijn als het terrein een stadsprairie wordt. Leegstand is er al meer dan genoeg en het geeft de stad zo’n naargeestig en troosteloos aanzien. De prairies ontwikkelen zich juist steeds meer tot natuurterreinen, waar veel soorten wilde planten zich kunnen ontwikkelen. In voorjaar en zomer schitteren allerlei bloemen, zoals bijvoorbeeld teunisbloemen aan de Dennenbosweg, een veld gele honingklaver aan de Oldenzaalsestraat, daar waar vroeger discotheek Groothuis stond, of koningskaars op het terrein op de hoek van de Marskant en de Brugstraat. Van bloemen wordt je vrolijk, geniet ervan!

Kunst op Oude Algemene Begraafplaats Hengelo

Voor het eerst sinds het begin van deze eeuw is er een expositie van beeldende kunst te zien op de Oude Algemene Begraafplaats aan de Bornsestraat, een van Hengelo's groene longen. In 2001 ging het om werk van enkele Hengelose kunstenaars tijdens de eerste kunstmanifestatie van de onlangs ter ziele gegane Stichting De Hengelo Open. Nu gaat het om zeven kunstwerken die tentoon gesteld worden ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud, de organisatie waaraan we het behoud van deze bijzondere plek te danken hebben.

Hoewel deze expositie al ruim een maand loopt, kunnen bezoekers nog steeds geen informatie aantreffen over titels en makers van het werk. Misschien heeft dat te maken met het feit dat niet iedereen kunst op een kerkhof waardeert, en dat men deze mensen enigszins wil ontzien. Sommige mensen vinden nu eenmaal dat kunst niet op een kerkhof thuishoort, omdat het naar hun mening getuigt van een gebrek aan respect voor de doden. Het kan ook zijn dat men vindt dat je toeschouwers niet met dergelijke informatie moet afleiden, zodat ze geheel zelfstandig een eigen beeld kunnen vormen op kracht van hun eigen fantasie.

In deze installatie van de Utrechtse Janneke Kornet speelt de tijd een grote rol

Een van de meest interessante werken, zo vind ik zelf, ligt op een van de grasvelden achterin. Een groot aantal verweerde, voornamelijk rode, maar ook grijze oud-Hollandse dakpannen is in rijen schuin overeind gezet in de vorm van een rechthoek. Aanvankelijk was het een grotendeels rood vlak midden op een groen vlak, maar inmiddels groeit het gras tussen de pannen door, wat een heel ander rood-groen contrast geeft. Naarmate de tijd vordert zal het groen steeds meer gaan domineren. Je zou de pannen kunnen zien als symbool voor de graven op het kerkhof, voor al de duizenden die daar in de loop van vele eeuwen zijn begraven. Het proces van vergroenen geeft mooi weer hoe met het verglijden van de tijd het verlies van een geliefde uiteindelijk een plaats krijgt, zij het niet meer zo dominant als in het begin, en uiteindelijk vervagend, maar toch nog aanwezig. Deze installatie vind ik hier heel erg passend.

De expositie is naar verluidt te zien tot november. Daarna resteert nog slechts het bekende beeld dat Piet Hamer maakte van Frederika ter Horst, die in 1912 het initiatief nam tot oprichting van de VGO. Aan het honderdjarig bestaan van de VGO is overigens nog een tweede expositie gewijd, die tot eind september te zien is in de Weemenstraat.

Hoe groen blijft het park Bataafse Kamp?

   Zal deze oude plataan in het park Bataafse Kamp verdwijnen
   voor skaters en zichtlijnen?

Nadat onlangs door de gemeente twee bomen gekapt werden op de Bataafse Kamp ontstond enige onrust. Een van de omwonenden dacht dat er al gekapt werd als voorbereiding op de plannen om een skateplaza in het park aan te leggen. Dat bleek niet het geval te zijn: de bomen waren aangetast door schimmels en hadden geen toekomst meer. Niets aan de hand dus, hoewel het opnieuw een aderlating was voor het park. Een jaar of tien geleden gingen al twee monumentale beuken ten onder, eveneens door zwamaantasting. Vervolgens kostte de zomerstorm van 12 juli 2010 het park enkele oude bomen. En drie jonge bomen, nog maar enkele jaren geleden geplant, hebben alweer de geest gegeven.

De commotie over de kap van deze twee bomen was aanleiding voor de Natuur- en Milieuraad om weer eens op het park in te zoomen. B&W heeft begin dit jaar de Bataafse Kamp aangewezen als de beste locatie voor een goede skatevoorziening, waar door skaters al jaren om gevraagd wordt. Verschillende partijen vonden dat B&W te hard van stapel liep. Het college was te gemakkelijk heen gestapt over bezwaren van de kant van het Bataafs College, dat van plan was de aanpalende gebouwen te betrekken. Inmiddels is dit plan uit beeld vanwege te hoge verbouwingskosten. Dat maakt het voor sommige partijen gemakkelijker om in te stemmen met een skateplaza in het park. Omwondenden vrezen geluidsoverlast en zijn daarom tegen.

Hoewel het nog onduidelijk is hoe het college van B&W verder wil, bestaat er een gerede kans dat het park in beeld blijft voor een skatevoorziening. Het groen zal gespaard worden, is begin dit jaar door de gemeente naar voren gebracht. Er bestaat evenwel ook een schetsontwerpje, waarop op de plek van een drietal oude bomen, waaronder een plataan van ruim een eeuw oud, een skatevoorziening staat ingetekend. Deze bomen staan niet op de kaart aangegeven als oude bomen, terwijl andere wel zo staan aangegeven, wat kan betekenen dat ze gekapt zullen worden. Er wordt ook nog gewerkt met zichtlijnen, en het park moet meer allure uit gaan stralen, vindt B&W. Nu zou het wel heel erg dom zijn om gezonde oude bomen te kappen ten behoeve van zichtlijnen en skatevoorzieningen! Hengelo heeft zo weinig groen in het centrum dat we op het oude, bestaande groen uiterst zuinig moeten zijn. De Natuur- en Milieuraad is er niet gerust op en gaat B&W verzoeken om schriftelijk te bevestigen dat deze drie bomen behouden zullen blijven.

Kapvergunning tientallen bomen voor Lange Wemen

  Ook het laatste hoekje van het oude stadskantoor is inmiddels weggevaagd

Het plan Lange Wemen, dat de bouw van een nieuw stadskantoor, 3000 m2 nieuwe winkelruimte, bijna 1000 m2 horeca en 70 appartementen beoogt, heeft veel voeten in de aarde gehad, maar is uiteindelijk in mei toch van start gegaan. De sloop van het voormalige stadskantoor/bibliotheek verliep  voorspoedig en is inmiddels achter de rug. De plek van het uit 1985 daterende gebouw wordt nu gedomineerd door bergen puin. Het zal niet lang meer duren voor de naastliggende gevelwanden aan de Deldenerstraat en het Burgemeester Jansenplein hetzelfde lot zullen ondergaan. Inmiddels is voor 27 bomen op en bij dit plein een kapvergunning aangevraagd, omdat ze de uitvoering van het plan in de weg staan. Het gaat om 14 bolacacia’s en bolcatalpa’s, 6 rode elzen van matige kwaliteit,  4 leilinden, 2 grote populieren, 2 esdoorns, een sierpeer en een kornoelje. De Natuur- en Milieuraad heeft tijdens de planvorming nog geijverd om de twee populieren te sparen, maar helaas zonder succes. Gelukkig worden er wel weer bomen geplant, volgens een voorlopig schetsontwerp in het bestemmingsplan zo’n 40 stuks, maar het gaat nog lang duren voordat deze een tegenwicht kunnen vormen voor de extra steenmassa die op deze plek zal verrijzen.

  De leilinden bij het monument staan op de nominatie om gesloopt te worden

In het schetsontwerp is ervoor gekozen om bomen langs de randen van het plein te zetten. In het midden ontstaat zo een nogal stenige ruimte, omdat ook de vier leilinden naast het monument zullen verdwijnen. Dat heeft ongetwijfeld te maken met zichtlijnen vanaf het plein naar de nieuwe winkelstraat die het plein moet verbinden met de Wemenstraat. Het monument komt daardoor eenzaam op het plein te liggen, als een steen tussen de stenen. Juist een herinneringsmonument voor hen die hun leven gaven voor de vrijheid zou verbonden moeten zijn met iets levends, dat zich langdurig kan ontwikkelen, zoals bijvoorbeeld een lindeboom.

Hoe meer stenen er op elkaar gestapeld worden, hoe belangrijker het groen in de stad wordt. Bomen bepalen in hoge mate de sfeer in de openbare ruimte. Het is te hopen dat de gemeente in het definitieve ontwerp, dat na de zomer gepresenteerd zal worden, goede keuzes maakt. 

Beren op de markt aanwinst voor Hengelo

Hengelo blijft verdeeld over het peperdure berenkunstwerk Badgasten van Marjolijn Mandersloot, dat gisteren onthuld is door Wieger Mulder, wethouder van financiën en cultuur. Weggegooid geld, Hengelo heeft niets met beren, en te eendimensionaal, dat is al tijden de kritiek. Toch zijn er ook talloze Hengeloërs die het mooi vinden en enthousiast reageren, kinderen niet in de laatste plaats. Nu de onthulling achter de rug is kunnen we het kunstwerk aan alle kanten bekijken. Wat is er te zien?

Onthullen Badgasten op de Markt iets over Hengelo?

Mijn eerste indruk is dat de uitvoering nogal grof is. De enorme beren zijn in stukken gegoten, waarna de delen aan elkaar zijn gelast. De vorm doet me direct aan speelgoedberen denken. De voor beren zo kenmerkende klauwen ontbreken en dat bevestigd het beeld. Het zijn gewoon lieverds geworden, waar niemand beducht voor hoeft te zijn. Voor zulke beren  ga je echt niet op de loop, integendeel, je nestelt je ertussen.

De vijf bronzen beren worden omringd door een dozijn ‘waterdruppels’ van prachtig blauw gespoten aluminium. Die vormen samen met de naam Badgasten een blijvende herinnering aan het grote misverstand van Mandersloot, die dacht dat er een waterbassin op de Markt stond, waar zij haar beren in en bij kon plaatsen. Wat zou er uit gekomen zijn als de kunstenares wel goed op de hoogte was geweest? Toen bleek dat er geen druppel water op de Markt te vinden was en de gemeente ook niet van plan was om daar iets aan te gaan doen kwam Mandersloot met het lumineuze idee van metalen waterdruppels en redde daarmee, op één beer na, haar berenfamilie. Daarmee werden de beren wel de meest sneue badgasten die ik ooit heb gezien. Je ziet ze verdwaasd staren naar die druppels: moeten we het daarmee doen?

Wat moet Hengelo nu met deze lieve speelgoedberen, die ook nog eens een lieve duit hebben gekost? Het blijft een knellende vraag, ondanks het enthousiasme bij een deel van de bevolking. Misschien passen de beren goed bij Hengelo omdat Hengelo zelf zo’n lieve en brave stad is. De gemeente is bijvoorbeeld heel coöperatief gebleken toen bestuurders van een door de gemeente gesubsidieerde kunstinstelling in het vorige decennium het kunstbeleid op een onacceptabele wijze onderuit haalden door de vrijheid van meningsuiting in hun eigen organisatie de nek om te draaien. De gemeente deed alsof er niets aan de hand was en werkte braaf mee om het deksel op de beerput te houden. De instelling kreeg zelfs een bak extra subsidie zonder dat er kritische vragen, laat staan eisen betreffende de bestuurlijke integriteit werden gesteld. Het is nooit duidelijk geworden of de toenmalige wethouder van financiën en cultuur, die in de media werd omschreven als iemand die achter de schermen aan alle touwtjes trok, aan de leiband van sjoemelaars liep vanwege grote naïviteit of vanwege angst om zelf bedreigd te worden. De gemeente als speelbal van andere machten, dat is al vaker vertoont. Treurigstemmend in dit specifieke geval is dat het vrije woord, niet alleen een fundamenteel en onvervreemdbaar recht, maar ook de basis van onze democratische rechtsstaat, zo weinig op waarde werd geschat.

Als ik het toneel overzie kom ik op de gewaagde gedachte dat de brave berenfamilie van Mandersloot als portret van de locale overheid in onze stad zeker niet zou misstaan. Mandersloot heeft het waarschijnlijk niet zo bedoeld, maar haar schepping kan zo wel geïnterpreteerd worden. Het lijkt er sterk op dat Hengelo dit confronterende portret heeft verdiend. Het wordt zijn geld dubbel en dwars waard als de gemeente zo niet gezien wil worden en inzet op versterking van het openbaar bestuur. Wat meer helderheid en zelfrespect, maar vooral meer haar op de tanden zou wonderen kunnen doen.

Lees hier meer over de beren, die inmiddels zijn opgenomen in een kunstroute.

Wat moet Hengelo met beren op de markt?

  Nieuwsgierigen gluren naar de veelbesproken maar nog afgeschermde beren

Gisteren zijn de Badgasten, de vijf door Marjolijn Mandersloot in opdracht van de gemeente gemaakte bronzen beren, op de Markt aangekomen. De gevaartes verdwenen al snel achter doek en daarmee (voorlopig) uit het zicht. Aan commentaar is er echter geen gebrek: wat hebben beren met Hengelo van doen, en wat een geldverspilling in deze tijden van grote bezuinigingen. Maar liefst 450.000 euro gingen er aan op. Dat was geoormerkt geld uit een pot die nog verband hield met de grotendeels mislukte herinrichting van de binnenstad rond de eeuwwisseling. Daarbij is toen zo verschrikkelijk veel geld verspild dat het te hopen is dat het berenkwintet iets fraais toevoegt aan de Markt, die door de gemeente immers als de huiskamer van de stad wordt gezien.

Beren zijn al een kleine 1000 jaar geleden uit ons land verdwenen. Ook hier in wat nu Hengelo is hebben ze voordien rondgelopen en hun paden hebben die van onze voorouders gekruist. Zo heel gek is het daarom nog niet om nu beren op de Markt te hebben, al is het dan in gestolde vorm. Ze kunnen ons eraan herinneren dat een heel lange tijd mensen en beren hier naast elkaar leefden. De samenvloeiing van de Driener- en Berflobeek moet in het verleden voor veel dieren een aantrekkelijke plek geweest zijn, en dat maakte het voor zowel beren als voor mensen interessant. Toch is dit nog geen reden om zo veel geld aan bronzen beren te spenderen. Misschien is er een andere invalshoek van waaruit je kunt opmaken dat het project toch zijn geld waard is. Ik houd mijn kruit nog maar even droog tot de onthulling van het kunstwerk aanstaande zaterdag om 15 uur.

Lees hier meer over de beren

Nieuw leven in de grachten van Huys Hengelo

  Waterhoentjes voederen hun laatste twee jongen in de grachten

  van Huys Hengelo. De hoge kant maakt het hen niet gemakkelijk.

Sinds de grachten van de in 1821 gesloopte havezate Huys Hengelo opnieuw zijn uitgegraven zijn er watervogels naar toe getrokken. Wilde eenden en waterhoentjes zijn het meest talrijk, en in het winterseizoen zijn er veel kokmeeuwen. Er komt ook regelmatig een reiger, en incidenteel zijn er aalscholvers en ijsvogels gesignaleerd. Vorig jaar was er ook een stelletje meerkoeten, maar die zijn verdwenen sinds de gemeente vorige herfst al het riet langs de oevers liet weghalen. Dit voorjaar heeft een stel wilde eenden jongen gekregen. Ook zijn er drie stelletjes waterhoentjes met jong grut. Waterhoentjes bouwen een nest tussen het riet, dat inmiddels weer is aangegroeid. De jongen overleven lang niet allemaal, en dat hoeft ook niet. De sterken redden het, zo zit de natuur nu eenmaal in elkaar. Waterhoentjes eten plantendelen, maar ook insecten en weekdieren. Ze zoeken voedsel zowel in het water als op het land. Vanaf de kant moeten de ouders capriolen uithalen om de jongen te voeren, want de oevers zijn er niet op gebouwd dat de jongen aan land kunnen. Dat is wel een gemis… 

Terrein voormalig politiebureau langdurig in het slop

  Op de tegenoverliggende wand was de laatste regel van het gedicht

  Celdroom van H.M. van Randwijk uitgehakt: 'gerechtigheid zal 

  wederkeren'

Het is al weer 7 jaar geleden dat op de wand van een cel in het voormalige Hengelose politiebureau aan de Marskant de naam van de Birmese oppositieleidster Aung San Suu Kye viel te lezen, naast die van 9 andere vrouwen die de dupe waren van vervolging en geweld. De wand maakte deel uit van de installatie Celdroom tijdens de kunstmanifestatie Gevangen in kunst, die aan de sloop van het gebouw voorafging. Daar moest ik aan denken toen deze dappere strijdster voor de democratie en de mensenrechten vorige week zaterdag in het stadhuis van Oslo een staande ovatie kreeg na het uitspreken van haar dankwoord voor de al in 1991 aan haar toegekende Nobelprijs voor de Vrede. Van de afgelopen 22 jaar zat ze er 15 gevangen, eind 2010 volgde haar vrijlating, en inmiddels is zij lid van het Birmese parlement. Wat kan er veel veranderen in zeven jaar tijd!

  Ook de Japanse wijnbes heeft vanzelf wortel geschoten op het braakliggende

  terrein waar tot 7 jaar geleden het oude politiebureau stond

Er kan ook heel weinig veranderen in zeven jaar. Na de sloop van het oude politiebureau in de zomer van 2005 is het omvangrijke terrein op een steenworp afstand van het stadhuis braak blijven liggen. De natuur neemt er langzamerhand bezit van, voor zover dat gaat met een bodem vol puin. Er zijn enkele tientallen soorten inheemse  planten te vinden, naast verwilderde tuinplanten als vlinderstruik en mahonie. Het terrein wisselde wel van eigenaar en is momenteel in bezit van de enige Hengelose woningcorporatie Welbions. Het zou mij niet verbazen als er nog eens zeven jaren voorbij gaan voordat er hier iets gaat gebeuren. De appartementenmarkt ligt op zijn gat en de stad staat vol met leegstaande kantoren.

Er is veel geklaagd over deze en andere Hengelose stadsprairies, waarvan er meer dan 30 zijn. Sommigen zouden het liefst asfalt willen storten om er een parkeerplaats van te maken. Anderen zien meer in beplanting. Een poging vanuit de politiek om projectontwikkelaars zo ver te krijgen hun langdurig braakliggende terreinen tijdelijk een groener aanzien te geven heeft nog bitter weinig opgeleverd. De gemeenteraadsfractie van Burgerbelangen heeft dit voorjaar van Welbions evenwel toestemming gekregen om hier aan de Marskant eenjarige zomerbloemen in te zaaien, wat half mei ook gebeurd is. Helaas liet de corporatie daarop het veld zodanig maaien, dat ook veel vlinderstruiken tegen de vlakte gingen. Dat schiet zo niet op. Het is nog afwachten wat de zaaiactie van Burgerbelangen op deze dorre en stenige grond op gaat leveren. Het zou wel eens een beter idee kunnen zijn om de natuur gewoon maar haar gang te laten gaan; dat werkt en het kost niets. Geduld is dan het enige dat nodig is. Aan een stoppelveld heeft niemand iets, en dat is bovendien geen reclame voor Hengelo.

Pas op voor RoundUp!

   RoundUp bespuitingen zijn weer begonnen: we raken liever vergiftigd 

   dan dat we een beetje onkruid accepteren

Het gifseizoen in de stad is weer begonnen en dat was op een mooie dag als gisteren te merken. Droog weer en weinig wind, dat schijnen ideale omstandigheden te zijn om met gif te werken. Net als veel andere gemeenten zet  Hengelo weer de aanval in op wildgroei op stoepen en straten. Ik heb de indruk dat het dit keer veel grondiger gebeurt dan vorig jaar. Slechts één keer over het trottoir rijden is niet genoeg, en de handspuit wordt beslist niet verwaarloosd. Fietsers en voetgangers gaan er vlak langs, zelfs een vrouw met een baby in de kinderwagen loopt gewoon door alsof ze met water sproeien.

De meeste mensen weten niet wat voor smerig spul RoundUp is. Nee, je gaat er niet zomaar aan dood, maar RoundUp wordt wel steeds meer in verband gebracht met kanker, verstoorde hormonen, aantasting van de embryonale ontwikkeling en de ziekte van Parkinson. Het beste is om zo ver mogelijk bij de gifspuit vandaan te blijven. Wees op je hoede; er is niemand die je komt waarschuwen. RoundUp heet namelijk veilig te zijn, zo beweert producent Monsanto tenminste. Hengelo gelooft het allemaal, want het middel is door de EU toegelaten. Dat was wel op basis van onderzoek van de fabrikant, dus een kwestie van de slager die het eigen vlees keurt. Hoewel er alle reden is dit gif kritisch te onderzoeken is vorig jaar de herbeoordeling van het middel door de EU uitgesteld tot 2015. RoundUp is het meest gebruikte herbicide ter wereld, dus de belangen zijn immens groot. Een succesje was dat vorige herfst de Tweede Kamer een motie aannam om RoundUp te verbieden voor niet-commercieel gebruik. Staatssecretaris Atsma van Infrastruktuur en Milieu zou de motie  uitvoeren. Hij zei er evenwel niet bij wanneer. We zijn de tijd van een zwangerschap verder, maar het kind is nog steeds niet gebaard…

Wil je weten waarom Hengelo blijft spuiten klik dan hier

Update: Op 2 juli publiceerde Bleker het nieuwe actieplan duurzame gewasbescherming, dat glyfosaat, de giftige stof in Roundup, pas in 2018 verbiedt. Omdat ook Atsma niet de indruk wekt veel werk te maken van zijn belofte aan de kamer om een verbod in te stellen voor het niet-commercieel gebruik van Roundup ziet het er naar uit dat gemeenten en particulieren nog bijna 6 jaar de leefomgeving van burgers kunnen blijven vervuilen met dit vergif. Greenpeace heeft waterleidingbedrijven en andere belanghebbenden opgeroepen om protest aan te tekenen via de inspraakprocedure, die nog loopt tot 13 augustus.

Update 2: Recent langdurig onderzoek onder ratten die zowel blootgesteld zijn aan het herbicide Roundup als aan  genetisch gemanipuleerd voedsel, dat resistent is gemaakt voor Roundup, laat zien dat na vier maanden tumors ontstaan, vooral bij de vrouwelijke ratten. Dat maakt het waarschijnlijk dat ook de gezondheid van mensen in gevaar is bij gebruik van dit vergif. Eerdere studies naar de gevolgen van het gebruik van Roundup duurden slechts drie maanden en zijn naar de nieuwste inzichten volstrekt waardeloos. Roundup dient zo snel mogelijk verboden te worden!

Parende lindepijlstaarten op tuinbezoek

   Parende lindepijlstaarten in een Hengelose stadstuin

 

Ook in een gewone stadstuin zijn soms opvallende nachtvlinders als de lindepijlstaart te zien. Het zijn tamelijk grote vlinders met een spanwijdte van 6-8 cm, die al actief worden als het nog niet echt schemert. Zoals de naam al zegt houden ze zich veel op in lindebomen, waar ze hun eieren afzetten, maar ook iep, els, berk en zoete kers zijn voor hen belangrijk. Het zijn vrij algemene vlinders, die te zien zijn van half april tot half juli.

Natuurlijk moet een tuin wel aantrekkelijk genoeg zijn om deze (en andere) vlinders te kunnen zien. Stenen en buxushaagjes zijn niet erg populair bij vlinders. Voor nachtvlinders is het belangrijk dat ze zich overdag kunnen verbergen in bosjes, hagen of in klimplanten, zoals bijvoorbeeld klimop. Vrouwelijke lindepijlstaarten zijn enigszins oranjeroze getint, terwijl de mannetjes groener zijn. Op de foto van twee parende lindepijlstaarten is duidelijk het verschil te zien. Het vrouwtje heeft een wat beschadigde rechtervleugel vanwege de aanval van een kat, die de laagvliegende vlinder uit de lucht plukte. Ik was er nog op tijd bij, anders was het niet eens tot een paring gekomen. 

Eeuwfeest VGO zet Oude Algemene begraafplaats weer in schijnwerpers

Dit jaar is het 100 jaar geleden dat de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud werd opgericht om de verloedering van de begraafplaats aan de Bornsestraat te stoppen en haar voor de toekomst te behouden. In 1911 was een nieuwe begraafplaats aan de Oldenzaalsestraat aangelegd, en de verwachting was dat de oude binnen afzienbare tijd opgeheven en geruimd zou worden. Dankzij de inzet van de vereniging is dat anders gelopen en kunnen we nu nog steeds genieten van deze bijzondere en waardevolle plek. Daarvoor mogen we de VGO beslist dankbaar zijn.

   De Oude Algemene Begraafplaats is nog steeds een prachtige plek

De vereniging heeft enkele jaren geleden veel kritiek te verduren gehad op de door haar ontwikkelde renovatieplannen met betrekking tot het groen op de begraafplaats. Het ging o.a. over de vraag in hoeverre je de natuur ruimte gunt. Daar kun je verschillend over denken. Het is een kwestie die ook regelmatig elders in de stad, bv. in de Hasseler Es, aangesneden wordt. Na bijstelling van de plannen lijkt het resultaat uiteindelijk bevredigend. Dit voorjaar is hard gewerkt aan de afronding, waarbij nog eens zes nieuwe loofbomen werden aangeplant.

De Oude Algemene Begraafplaats is een van de oudste van ons land en haar wortels gaan waarschijnlijk terug tot in de 13^e eeuw. De begraafplaats is steeds verbonden geweest aan het aanpalende Huys Hengelo, dat in 1821 aan sloop ten offer viel, en waarvan de resten in 1995 zijn opgegraven. De laatste heer van het Huys, baron Adolf Mulert, ligt er begraven in een hoekje links van de ingang. Blijkbaar resteerde er geen geld meer voor een eigen grafzerk, want hij ligt er onder een tweedehandsje: de (aangepaste) grafsteen van zijn overgrootvader. Dat valt te lezen in het door de VGO ter gelegenheid van het eeuwfeest uitgebrachte boek Euwigheid, waarin 27 verhalen staan over even zo vele Hengeloërs die er begraven zijn. Dat is slechts een klein aantal van de 500 overledenen waarvan een naam bekend is, en die 500 is weer een klein deel van de vele duizenden die er sinds de late middeleeuwen begraven zijn. Bij de keuze heeft men zich laten leiden door mensen die op de een of andere manier de aandacht trokken, wat wel tot gevolg had dat de levens van slechts twee vrouwen worden uitgelicht. Dat heeft natuurlijk ook alles te maken met de beperkingen die vrouwen tot ver in de vorige eeuw kregen opgelegd. Dat pleit des te meer voor Frederika ter Horst, die 100 jaar geleden de aanzet gaf tot de oprichting van de VGO en die zich bijzonder heeft ingezet voor het behoud van dit kerkhof.

Sloop voormalige bibliotheek/stadskantoor van start gegaan

   Sloop voormalig stadskantoor Hengelo

Vroeger bouwde men voor eeuwen, maar tegenwoordig is dat beslist niet meer vanzelfsprekend. De oude bibliotheek annex voormalig stadskantoor, in 1985 in gebruik genomen, wordt momenteel al weer gesloopt om de realisatie van het bestemmingsplan Lange Wemen mogelijk te maken. Met een leeftijd van net iets meer dan een kwart eeuw kun je hier gerust spreken van wegwerparchitectuur. Niet dat het zo gebouwd is, want het is een degelijk gebouw, maar je zou kunnen zeggen dat het is ingehaald door de ontwikkelingen. De gemeente wil alle ambtenaren weer terug naar de binnenstad, maar dit gebouw is te klein om ze allemaal te huisvesten. Er komt een nieuw stadskantoor aan de Deldenerstraat, een besluit dat nogal wat barensweeën heeft gekend. Hengelo heeft een buitengewoon hoog percentage leegstand van kantoorruimte, leegstand die alleen maar groter wordt door de bouw van nog meer kantoorruimte. En bovendien zijn we niet meer zo rijk als in het verleden en moet er flink bezuinigd worden. Wat is dan verstandig? Over duurzaam bouwen heb ik het dan nog niet, en evenmin over de vraag wat de meerkosten zijn van een arbeidsplaats in een gebouw dat zo snel werd afgeschreven.

Realistatie van Lange Wemen zal ook gepaard gaan met de kap van tenminste 17 bomen, waaronder twee grote populieren. De Natuur- en Milieuraad heeft nog geprobeerd om de populieren te redden, maar dat is niet gelukt. Er was volgens de gemeente risico op takbreuk. Veel van de andere bomen, meest elzen, zijn niet in al te beste staat. Ook de bijzondere boom op de foto, een boom waar niets mis mee is, zal verdwijnen. Het is geen zeldzame soort en hij blinkt ook niet uit door ouderdom, maar bijzonder is hij vanwege de vele paren sportschoenen die erin hangen. Dat is al jaren zo, en ik verdenk de skaters die hier tot vorig jaar op een baan hun capriolen volbrachten ervan daar meer van te weten. Schoenen vallen onder kleding, en in een grijs verleden dachten mensen dat als ze in een bepaalde boom kleding hingen dat hun gebeden eerder verhoord zouden worden. De skaters hebben jarenlang geijverd voor een goede skatebaan, en onlangs heeft B&W besloten dat er in het parkje bij de Bataafse Kamp  een nieuwe skatebaan zal worden aangelegd. De omwonenden zijn er niet blij mee, dus is het nog niet helemaal zeker of de gebeden van de skaters verhoord zullen worden. Maar dat is een heel ander verhaal.

Na de bouw zullen in het plangebied enkele tientallen nieuwe bomen geplant worden, waaronder 6 langs de Deldenerstraat, waar het nu wel een heel erg stenige bedoening is. De vier oude lindebomen aan de Oldenzaalsestraat opzij van het voormalige stadskantoor staan in een boombeschermingszone en zullen gelukkig behouden blijven.

Zijn weilanden natuur?

  

Natuur in de Eifel: weilanden vol bloemen

Nederland is in de EU het land met de minste natuur, hoewel demissionair staatssecretaris Bleker daar vast heel anders over denkt. Was hij niet degene die vond dat ook gewone weilanden natuur zijn? Het meeste grasland in ons land wordt zwaar bemest en bespoten en bevat daardoor weinig anders dan gras van één soort, vaak Engels raaigras.  Daar maakt de inheemse flora en fauna weinig kans meer; je kunt gerust spreken van groene woestijnen. Het is natuurlijk wel zo dat ook Engels raaigras natuur is, maar dat maakt van zulke weilanden nog geen natuurrijke plek. Soms is het goed om bij de buren te kijken hoe het ooit ook bij ons was, want je zou al die groene weilanden bijna normaal gaan vinden. Zo struikel je in de hogere delen van de Eifel nog over weilanden boordevol bloemen, en de daarbij behorende en bij ons schaars geworden zaad etende vogels, zoals geelgors en kneu. Dat je daar herten, vossen en met een beetje geluk zelfs zwarte ooievaars bij cadeau krijgt is mooi meegenomen. Zulke weilanden natuur noemen, ja daar kan ik in komen.

Restauratie dreigt Joodse begraafplaats minder groen te maken

Vliegenzwammen en berken op de Joods begraafplaats in Hengelo

Over enkele maanden begint de restauratie van de Joodse begraafplaats aan de Dennenbosweg, meldde TcTubantia vandaag. Lelijke betonnen schuttingen aan de zij- en achterkant worden vervangen door een muur en scheefgezakte grafstenen zullen worden rechtgezet. De krant zweeg over de voorgenomen kap van de zeven berken op het terrein. Berken wortelen oppervlakkig en bedreigen daardoor gemakkelijk graven. Bij vijf berken is dat min of meer het geval. Een zesde berk staat in de weg bij het graven van de fundering van de nieuwe muur. De zevende lijkt niets in de weg te zitten, maar toch moet ook deze boom eraan geloven. Deze intieme plek zal een heel stuk kaler worden, want herplant van de 7 bomen zal niet op dit kerkhof plaatsvinden, maar elders. Voor de buurt is dit een aanzienlijk verlies van groen. Een treurwilg en een oude eik blijven gelukkig staan. Wat er verder van de biodiversiteit over blijft is nog de vraag.

Het is spijtig dat investeringen in oude begraafplaatsen zo vaak gepaard gaan met aantasting van het groen, zoals ook in 2010/2011 bij de oude Algemene begraafplaats aan de Bornsestraat is gebleken.

Fout en de vrijheid

Kort voor de dodenherdenking op 4 mei vloog een vliegtuigje met de tekst ‘Vorden is fout’ boven de gelijknamige plaats. Het locale Comité 4 en 5 mei had het aangedurfd om dit jaar ook aandacht te geven aan de graven van 10 omgekomen Duitse dienstplichtigen en dat had de gramschap gewekt van de Joodse organisatie TOF (Tradition is Our Future). Met evenveel gemak zou je TOF fout kunnen noemen, wat er weer toe kan leiden dat elders geroepen wordt dat mensen die zoiets vinden fout zijn. Als we niet opletten stempelen we elkaar naar de hel, en dat kan toch niet de bedoeling zijn van herdenken.

   Vrijheid, een kostbaar goed, is niet vanzelfsprekend

In Hengelo was er geen aanleiding voor strubbelingen rond de goed bezochte dodenherdenking. Ik dacht tijdens de twee minuten stilte aan hen die in Sobibor het leven lieten, en daarna dwaalde ik af naar de 100.000 Koreaanse vrouwen en meisjes die in de oorlog door het Japanse leger als seksslavin werden misbruikt. Wel 40 man op een dag, en wie zich verzette werd met een zwaard doormidden gekliefd. Nog elke week komt een groepje overlevenden bijeen voor de Japanse ambassade in Seoul, in de hoop dat er ooit gerechtigheid komt. Dat doen ze al tientallen jaren. Deze dames van in de tachtig en negentig vormen een levend monument van onverzettelijkheid.

En dan waren er nog de kinderen waar mijn aandacht naar toe ging. Gelukkig waren er kinderen! Dat er maar veel van hen gehouden mag worden, zodat ze niet anderen de vrijheid ontnemen, maar dat ze de vrijheid juist doorgeven aan hen voor wie vrijheid slechts een stille droom is. In ons land zijn dat de meer dan 1000 mensen die slachtoffer zijn van mensenhandel, met name vrouwen en meisjes die in de prostitutie worden uitgebuit. Door geweld en intimidatie durven ze vaak geen mond open te doen. Daardoor is het erg moeilijk om daders voor de rechter te brengen, en als dat toch lukt volgt al te vaak vrijspraak of een lage straf. En laten we ook een andere categorie vrouwen en meisjes niet vergeten die ook sprakeloos zijn: zij die leven onder de dreiging van eerwraak. Wat dat met je doet laat de documentaire Code rood: Eerwraak II goed zien. In 2014 gaat de speciale en veilige opvang voor hen dicht en dan moeten ze naar de gewone opvang, die daar beslist niet op berekend is. Als dat door gaat, dan gaat dat levens kosten. Als mannen niet meer zouden investeren in criminele prostitutie en we meer geld en aandacht zouden besteden aan de bestrijding van deze uitwassen en de ondersteuning van de slachtoffers, dan zouden we de vrijheid daadwerkelijk door kunnen geven.

Kunstproject S.O.S. roept weerstand op vanwege ‘bloedende’ elzen

Project S.O.S. oogt sympathiek, maar lijkt niet goed doordacht

Wie achter het Hengelose ziekenhuis de Aletta Jacobslaan afrijdt kan zich sinds dinsdag verbazen over ‘bloedende’ elzen in de berm. De stobben van tientallen gemeentelijke elzen die daar eerder dit jaar zijn gekapt, zijn met rode verf bestreken, net alsof ze bloeden. Dit is een actie in het kader van het deelproject 'S.O.S.', dat onderdeel uitmaakt van de projectenreeks ‘De Ingreep’ van kunstenaars van Stichting Ateliers ’93. De gedachte erachter is dat als bomen zouden bloeden, net zoals wijzelf, we niet zo gemakkelijk tot kappen over zouden gaan. Op de achtergrond speelt het verhaal van de mogelijke kap van 8000 gemeentelijke bomen vanwege bezuinigingen, dat vorige herfst onrust veroorzaakte. De kunstenaars maken zich daar zorgen over, zo blijkt uit de facebook pagina van de stichting.*

Deze opvallende en originele kunstuiting roept evenwel onbegrip en weerstand op. Sommige mensen wisten dinsdagochtend niet wat ze zagen. Het leek wel of er een idioot bezig was geweest, zegt één van hen. Ze vinden het geen gezicht. Het woord vandalisme valt zelfs. Dat dit kunst zou zijn gaat er niet in. Kunstenaars hebben hun huiswerk niet goed gedaan, is nog de mildste kritiek. Ook is er bezorgdheid over de invloed van de verf op de toestand van de elzen. De bomen zijn weliswaar gekapt omdat ze door bouwwerkzaamheden te lijden hebben gehad, maar het was de bedoeling van de gemeente dat ze opnieuw zouden uitlopen. Dat gaat doorgaans heel goed bij elzen. Het zou jammer zijn als de verf daarop een negatieve invloed zou hebben. Ook de gemeente Hengelo is niet blij met deze ontwikkeling. De gemeente was zelfs niet eens op de hoogte en heeft geen toestemming voor de verfactie verleend. Daar willen we ook geen medewerking aan verlenen, aldus ambtenaar Oude Lenferink. De gemeente zal de zaak gaan onderzoeken.

Hoewel ik sympathie koester voor de wens van de kunstenaars om mensen zorgvuldiger met bomen om te laten gaan, vind ik de manier die hier gekozen is niet acceptabel. Er is klaarblijkelijk geen toestemming van de eigenaar van de betreffende bomen, de gemeente, en dan kan dit inderdaad gezien worden als een daad van vandalisme. Ateliers’93, een door de gemeente gesubsidieerde organisatie, heeft in het verleden al vaker de wet- en regelgeving aan de laars gelapt, ook ten nadele van de gemeente, en is daar tot nu toe steeds mee weg gekomen. Ik ben benieuwd of de gemeente het dit keer aandurft om grenzen te stellen.

Naschrift: Ook TCTubantia van 16-5-2012 berichtte over deze actie onder de titel 'De bomen bloeden...'. Daarbij stelde een van de kunstenaars, Nicole van Heeswijk, dat de verf na één hoosbui weg is. Dat blijkt echter niet zo te zijn.
* Opmerkelijk genoeg blijkt commentaar en reacties op dit onderdeel inmiddels verwijderd te zijn. 

De ingreep van Ateliers ‘93

De mars van de inquisiteurs, © 2008
Hengelo bleek weerloos tegenover intolerantie.

Vorig jaar deed de gemeente een flinke ingreep op de markt door de daar aanwezige metalen bomen te vervangen door een rijtje echte, wat een flinke verbetering van het troosteloze plein teweeg bracht. Dit jaar is de eer aan kunstenaars van Ateliers ’93, een kunstenaarsinitiatief met 17 ateliers onder haar hoede. Als aftrap voor het project ‘De Ingreep’ voerden zij gisteravond een gezamenlijke performance uit. Midden op dat nog steeds vrij ongenaakbare marktplein dineren onder een dreigende wolkenlucht, dat getuigt wel van lef, vooral als je het ook nog als kunst presenteert. Ik was er wel door gecharmeerd, zo’n vluchtig eilandje gezelligheid op die grote, grijze vlakte in de schaduw van een megalomane reclamezuil. Hoe anders kan dit plein zijn als het leeft! Wat mij betreft is deze ingreep een succes, een succes dat overigens overschaduwd wordt door een heel andere ingreep, die Ateliers ’93 op haar naam heeft staan, en die niets met lef te maken had.

Lef moest je ooit hebben om je mond open te doen bij dit kunstenaarsinitiatief. Wanbetalers zetten de organisatie op haar kop, de professionaliteit van de leiding holde vervolgens achteruit en al snel was het niet meer veilig om kritische vragen te stellen. Een dreigbrief was zo geschreven. Dat zelfs kunstenaars het vrije woord niet hoog achtten daar kan ik me nog steeds over verbazen. De vrijheid van meningsuiting is toch de basis van waaruit kunst kan ontstaan? Deze ingreep, een toonbeeld van onduurzaam gedrag, heeft deze organisatie geen goed gedaan. Dat de kunstenaars van Ateliers ’93 tegenwoordig lef tonen beschouw ik als een lentebode. Je zou ze willen vragen of ze inmiddels weer vrijuit kunnen spreken, in de hoop dat ze dan zouden zeggen dat dat kan. En dat dat de waarheid is...

Op pad met moeder eend

Deze moedereend loodste haar jongen veilig naar de Berflobeek 

Rond het middaguur schuifelde een moedereend met negen pas uit het ei gekropen jongen over het Hengelose stationsplein. Het plein is momenteel één grote woestenij waar in verband met een herinrichting druk gewerkt wordt door wegenbouwers. De moeder liet zich daardoor echter niet weerhouden en loodste haar kroost onbekommerd door de zandige chaos. Als er één achter bleef dan hield ze in en met wat kwek, kwek, kwek kwam er wel weer beweging in de rij. Komend uit de richting van het Prins Bernardplantsoen was ze duidelijk op weg naar de Berflobeek aan de andere kant van de Spoorstraat. Dat is een drukke weg: hoe zou dat aflopen? Moe koos het moment dat de stoplichten op rood sprongen om over te steken. Ze liep met een vanzelfsprekendheid alsof ze die route elke dag aflegde. 

Bij de beek moest nog een moeilijkheid overwonnen worden: een afgrond van zeker twee meter tot aan het water. Ze vloog omlaag en probeerde haar kids te lokken, maar voor die kleine dotjes is twee meter omlaag springen net zoiets als wat voor ons 30 meter zou zijn. Na veel aarzelingen liet er zich één vallen, en al snel volgde een tweede. Ze fladderden met hun minuscule vleugeltjes en landden veilig op het water. Voordat de rest zich bij hen kon voegen kwamen een paar mensen op hen af die dachten dat deze eendjes hun moeder kwijt waren. De jongen vluchtten een groot parkeerterrein op. De inmiddels gewaarschuwde dierenambulance verscheen op het toneel en met een groot schepnet werden de resterende jonge eendjes tussen de geparkeerde auto’s uit gevist en in de beek gezet. Tevreden peddelde moe stroomopwaarts, met in haar kielzog het jonge grut.

Steenstapelen op groen eiland Huys Hengelo

Verdringt steen ook hier het groen?   

Gisteren heeft een enorme kraan een groot aantal stenen en zakken zand op het groene eiland in Thiemsland afgezet. De gemeente trekt heel wat uit de kast bij de aanleg van wandelpaden en een amfitheaterachtige constructie met uitzicht op het waterkunstwerk, dat eind vorig jaar is aangelegd bovenop de vroegere huisplaats van het in 1821 gesloopte Huys Hengelo. Er komen daarnaast in de loop van mei nog schanskorven waarin Bentheimer zandsteen wordt aangebracht. Dat zal gedeeltelijk nieuw materiaal zijn, maar deels ook bestaan uit een groot aantal bouwresten van de havezate, die in 1995 bij opgravingen aan het licht kwamen. Hopelijk wordt het groene karakter van het eiland, dat erg in trek is bij watervogels, niet al te zeer aangetast.

Gelukkig worden er ook bomen geplant op de plek waar ooit een boomgaard stond. Ik zou het zelf geen gek idee hebben gevonden als de gemeente er voor had gekozen om daar een nieuwe boomgaard aan te leggen. Dat zou mooi in aansluiting zijn geweest bij de wens van de Bomenstichting om stadsboomgaarden aan te leggen. De gemeente heeft evenwel gekozen voor witte berken. Al met al lijkt het een aardig project, hoewel ik vermoed dat de kosten voor grijs en groen wel erg uit elkaar zullen lopen. Wat het hart van Hengelo nodig heeft is meer groen; stenen hebben we in overvloed!