Bomenstichting maakt doorstart

De mammoetboom in het Enschedese Ledeboerpark is met
31 meter de hoogste van ons land                                     

De 3000 donateurs van de Bomenstichting kregen deze week bericht dat de organisatie een doorstart zal maken. In juni gaf de landelijk opererende stichting al aan dat ze eind dit jaar de deuren zou sluiten als gevolg van het wegvallen van overheidssubsidies. Dat had te maken met de enorme bezuinigingen op natuur, die de regering aan het doorvoeren is. Men wilde het niet op een faillissement aan laten komen. Daarom is het kantoor inmiddels gesloten en het personeel ontslagen. Gelukkig blijft de Bomenstichting bestaan, al is het dan als vrijwilligersorganisatie, net zoals bij het ontstaan in 1970. Per 1-1-2012 komt er een nieuw bestuur en een nieuwe, door actieve vrijwilligers gedragen werkorganisatie op een ander adres.

De Bomenstichting heeft zich al 41 jaar lang ingezet voor een duurzame, boomrijke leefomgeving in stad en land. Bomen zijn van grote waarde voor mensen, maar worden desondanks geregeld als wegwerpproducten behandeld. De Bomenstichting bood vaak tegengas en heeft daarbij duizenden bomen kunnen redden, waaronder tientallen monumentale bomen. De doorstart maakt het mogelijk om met dit werk door te gaan, hoewel het wegvallen van zeven betaalde krachten wel zijn tol zal eisen. In elk geval blijft de zeer informatieve site bestaan. Daar is bijvoorbeeld informatie te vinden over wat te doen bij dreigende kap. Ook het register van monumentale bomen, dat circa 10.000 items bevat, is veilig gesteld. In een tijd waarin de natuur er niet meer zo toe lijkt te doen hebben we een organisatie als de Bomenstichting hard nodig.

“Er komt geen massale bomenkap”

 

 

Bomen hebben vaak maar weinig ruimte meegekregen               

Gisteren heeft Groen Links Hengelo een persbericht verspreid, waarin de afdeling stelt dat er geen massale bomenkap komt. Fractieleider Wim Jager reageert (eindelijk!) op twee artikelen in TC Tubantia van vorige week, waarin melding werd gemaakt van het voornemen van de gemeente om 8000 bomen te kappen om zo te kunnen bezuinigen op groen. Die 8000 bomen, dat is niet waar, aldus Jager. Er zal wel wat gekapt worden, maar alleen de bomen die ziek zijn of die staan te verpieteren, omdat ze niet meer verder kunnen groeien. Die bomen zullen vervangen worden door gezonde exemplaren die daar geplant worden waar ze wel de ruimte hebben om tot volledige wasdom te komen. Dat zijn dan plekken die niet direct aan straten liggen, waardoor er minder onderhoud gepleegd hoeft te worden, en dat leidt tot besparingen. Er blijven in de gemeente Hengelo evenveel bomen als er nu zijn en de kwaliteit gaat omhoog, aldus Jager. Dat is een mooie belofte, waarbij we wel moeten bedenken dat nu al heel veel oudere bomen in onze stad zijn vervangen door jonge, een proces dat nog steeds doorgaat. 

Wat is er nu eigenlijk gebeurd? De SP wil dat Hengelo een sociaal gezicht behoudt, zo bleek tijdens de uitzending Onder Vuur van Radio Hengelo van 14 november. Daarom moet er o.a. op groen bezuinigd worden. Ambtenaren hebben vervolgens bedacht dat je kunt besparen op groenonderhoud als je het aantal bomen dat veel onderhoud nodig heeft, dat wil zeggen bomen langs straten, vermindert. Uit de losse pols is er toen een vermindering bedacht van 33.000 naar 25.000 bomen. En dat kwam begin oktober in de bezuinigingsstukken te staan. Vervolgens gingen de alarmbellen af. Blijkbaar was dat een verrassing voor Groen Links. Vreemd is dat de partij zo traag reageert op alle kritische signalen. Mijn eerste artikel over de voorgenomen kap van 8000 bomen dateert van 26 oktober. Tijdens de gecombineerde raadscommissievergadering van eind oktober hebben zowel de Natuur- en Milieuraad als ikzelf ingesproken, en de eerste heeft vervolgens haar bezorgdheid uitgesproken op een gemeenschappelijke  fractiespreekuur. Dat er iets aan zat te komen was toch wel duidelijk, dacht ik. Een snelle reactie van Groen Links had veel schade voor de partij kunnen voorkomen. Intussen houdt de Natuur- en Milieuraad, die binnenkort haar 40-jarig jubileum viert, de vinger aan de pols.

Duurzaamheid en bomenkap

Gisteren presenteerde het Internationaal Energie Agentschap zijn jaarrapport, waarin gesteld wordt dat de wereldwijde energiebehoefte de komende 25 jaar met een derde zal stijgen. Ondanks een toename van hernieuwbare energiebronnen zoals waterkracht en windenergie zal het gebruik van fossiele brandstoffen dominant blijven en zelfs toenemen met 25% ten opzichte van het huidige niveau. Dat betekent dat ook de CO2-uitstoot zal blijven stijgen. Het IEA verwacht daardoor op de lange termijn een wereldwijde stijging van de gemiddelde temperatuur met 3,5 graden als er niet wordt ingegrepen. Omdat zoiets gepaard zal gaan met grote ontwrichting pleit het IEA voor een bindend klimaatverdrag, waarbij aan CO2-uitstoot een sereuze prijs komt te hangen, zo berichtte Trouw vandaag. In ons land bouwt Essent ondertussen met steun van de overheid gestaag door aan een grote nieuwe kolencentrale alsof er niets aan de hand is. En de regering heeft van het verhogen van de maximumsnelheid naar 130 km/h een speerpunt gemaakt. Wat vernieuwbare energie betreft raken we steeds verder achterop, zeker vergeleken met een modern land als Duitsland.

Als je zoals ons land veel fossiele energie produceert dan kun je nog proberen de vrijgekomen CO2 vast te leggen in de bodem of in bomen. Het vastleggen in lege gasvelden is echter afgeketst op verzet van omwonenden, en dat zou een reden te meer moeten zijn om bomen te planten, of in elk geval zo veel mogelijk te sparen. In plaats van duizenden bomen te kappen, zoals de gemeente Hengelo van plan is, zou het verstandiger zijn om er een paar duizend bij te planten. Maar ja, dat is natuurlijk geen bezuiniging. De financiële situatie van Hengelo is bepaald niet rooskleurig, iets wat deels te wijten is aan blunders in het verleden, zoals de geldverslindende en mislukte herinrichting van de binnenstad rond de eeuwwisseling, een kwestie die nog steeds veel emoties oproept. Wordt de geplande omvangrijke bomenkap de volgende blunder?

Gemeenteraad Hengelo akkoord met massale bomenkap

Een zwarte dag voor Hengelo? (archiefopname)                                   

Een meerderheid in de gemeenteraad van Hengelo ging gisteravond akkoord met de plannen om 8000 bomen te verwijderen om zo te kunnen bezuinigen op groenonderhoud. Het gaat om een kwart van het geregistreerde bomenbestand. Geregistreerde bomen zijn bomen langs straten en pleinen, waaraan in verband met verkeerstechnische en veiligheidseisen regelmatig onderhoud gepleegd moet worden. Volgens wethouder Janneke Oude Alink staan de 8000 te zieltogen door ruimtegebrek en worden ze vervangen door ander groen. En elders worden er nieuwe bomen voor in de plaats gezet. Dat was voor de coalitie van Groen Links, SP, PvdA, Burgerbelangen en D’66 voldoende om met deze bezuinigingsrichting in te stemmen. De waarschuwende woorden van Pro Hengelo: ‘hier komt narigheid van; er is nu al strijd over groen met de bewoners van de Hasseler Es, en dat zal zich uitbreiden’ werden in de wind geslagen. Het amendement van CDA en Pro Hengelo om bij de bezuiniging de bomen te ontzien werd dan ook verworpen met 12 tegen 19 stemmen. Wel werd een motie van SP en Groen Links aangenomen om met de uitwerking te wachten op de nota Groenbeleid, die over enkele maanden verwacht wordt. Dan kan een en ander in samenhang beoordeeld worden.* De wethouder deed de toezegging dat zowel de raad als de adviesorganen bij de uitwerking zullen worden betrokken.

Is dit een zwarte dag voor Hengelo? Daar lijkt het wel op, maar het kan natuurlijk werkelijk zo zijn dat elke vierde boom in Hengelo ziek, zwak en misselijk is, en dan is het misschien maar goed dat die gekapt en vervangen gaan worden. Ik vind het wel merkwaardig dat ik in de stad maar weinig van zulke bomen tegen kom. Af en toe zie ik wel eens een boom van matige of slechte kwaliteit, maar in het algemeen zien de bomen op de routes die ik rijd er nog goed uit. Waar, o waar staan die 8000 verpieterende en zieltogende bomen?

* De met algemene stemmen aangenomen motie draagt het college op om het te bereiken aantal geregistreerde bomen pas vast te stellen nadat in de nieuwe groennota 'kaders zijn vastgesteld welke bomen het betreft en hoe de vervanging van de boom door ander groen op die plaats geregeld wordt of is.'

Veel verzet tegen kap van 8000 Hengelose bomen

Nadat de Natuur- en Milieuraad Hengelo haar grote bezorgdheid over de bezuinigingsplannen van B&W om 8000 stadsbomen te kappen aan alle gemeenteraadsfracties had kenbaar gemaakt verscheen gisteren een informatief artikel in TC Tubantia, waarin wethouder Janneke Oude Alink van Groen Links uitlegde dat Hengelo er ‘netto’ niet op achteruit gaat wat het aantal bomen betreft. De gemeente heeft namelijk een compensatieplicht, wat inhoudt dat elders in de stad, zoals in het Weusthagpark, duizenden nieuwe bomen geplant gaan worden. Ze zei er niet bij dat dat veel geld gaat kosten. Nog afgezien van de kosten voor het kappen van 8000 bomen is met de aanplant van een gelijke hoeveelheid nieuwe bomen een flinke bak geld nodig. Dat lijkt in tegenspraak met de bezuinigingsoperatie op groen, maar het werkt als volgt. De gemeente haalt 8000 bomen weg langs de straten in de wijken en poot nieuwe in parken en bosplantsoenen, waar het noodzakelijk onderhoudsniveau veel lager ligt. De winst zit in dat veel lagere onderhoudsniveau, waardoor op termijn toch een grotere besparing wordt bereikt dan de investeringen die met de kap en herplant gepaard gaan.

Niets aan de hand dus? Wat de wethouder niet vermeldde is dat je weer helemaal opnieuw moet beginnen. De herplant bestaat doorgaans uit boompjes van 6-7 cm dik, wat waarschijnlijk in geen verhouding staat tot wat er gaat verdwijnen. Veel mensen, zo blijkt ook uit reacties van lezers op de site van TC Tubantia, willen liever groen direct in hun naaste omgeving dan ergens ver weg. Dat heeft gewoon veel voordelen. Zo is het bv. een feit dat de prijzen van onroerend goed hoger liggen als er in de naaste omgeving veel groen is. Ook voelen mensen zich prettiger bij het zicht op groen. De wethouder wil laten onderzoeken of de bomen die verdwijnen vervangen kunnen worden door een ander type groen, zoals struiken. Maar struiken hebben ook regelmatig onderhoud nodig, tenzij het van die laagblijvende bodembedekkertjes zijn. Moet je het als buurt daar dan mee doen?

Gaat het er straks zo uitzien? (archiefopname)                              

De wethouder schermt ermee dat veel bomen staan te ‘verpieteren’, omdat ze niet voldoende ruimte hebben om te groeien. “Dan kun je ze beter weghalen en nieuwe planten op een betere plek, waar ze wel kunnen groeien.”  Blijkbaar is er decennialang door de gemeente zo weinig in bomen geïnvesteerd dat inmiddels 8000 bomen geen kant op kunnen door gebrek aan leefruimte, als het al zo is. Is kappen dan de enige oplossing? Je kunt toch ook de leefruimte vergroten? Veel bomen staan strak in steen ingesnoerd: doe daar eens iets aan!

Vanavond valt in de gemeenteraad een besluit over de radicale kapplannen. Gisteren bleek er in de raad veel weerstand te bestaan, zowel binnen de coalitie als bij de oppositie. Ook veel lezers van TC Tubantia reageerden op de site van de krant en de reacties logen er niet om: volkomen gestoord, meteen kappen dat college, gemeente kan beter de bijl in het ambtenarenapparaat zetten. De teneur van het overgrote deel van de reacties was er een van onbegrip, zowel over het plan als over het feit dat het verdedigt wordt door een wethouder van Groen Links. Wordt er soms een spelletje gespeeld met de wethouder? Waar is trouwens haar eigen visie?

Bomen zijn roetfilters en verminderen luchtvervuiling

Het radicale plan van de gemeente Hengelo om een kwart van de bomen langs straten en pleinen te kappen roept gelukkig verzet op. Verscheidene raadsfracties hebben zich voorgenomen om vanavond bij de behandeling van de bezuinigingsplannen in de gemeenteraad op dit punt moties of amendementen in te dienen. Hier gaat men niet in stilte aan voorbij en dat is maar goed ook, want daar zijn bomen te belangrijk voor.

 

 

Magnolia is een fraaie boom die veel NO2 uit de lucht haalt                                 

Bomen hebben esthetische waarden, ze zijn mooi door hun vorm, kleur of bloeiwijze, en natuurwaarden: ze brengen de natuur in de stad, o.a. door voedsel en beschutting te geven aan vogels, eekhoorns en andere dieren. Dat bomen daarnaast ook milieuwaarden hebben en bijdragen aan een goed leefmilieu is iets dat we ons pas laat zijn gaan realiseren. De kennis van de luchtreinigende werking van bomen is bepaald nog niet overal doorgedrongen, terwijl dit aspect steeds belangrijker wordt vanwege de luchtvervuiling en de klimaatverandering. TC Tubantia berichtte op 17-10-2011 in het artikel ‘Nederland meest vervuilde land Europa’ dat ons land wat luchtvervuiling betreft in de top 3 zit van alle 27 EU-landen. Daar blijft het niet bij, want recent onderzoek heeft uitgewezen dat roetfilters voor auto’s weliswaar het grovere fijnstof afvangen, maar niet het voor de gezondheid veel schadelijker ultrafijnstof. Dat gaat gewoon de lucht en onze longen in, met als resultaat een geschatte 18.000 voortijdige sterfgevallen ten gevolge van luchtverontreiniging per jaar, wat neerkomt op circa 12% van de jaarlijkse sterfte. Uit ander onderzoek is gebleken dat bomen juist uitstekende luchtreinigers zijn (‘Stadsbomen voor een goede luchtkwaliteit’, Bomennieuws lente 2006), hoewel er tussen de verschillende soorten grote verschillen bestaan. Sommige soorten, zoals groenblijvende naaldbomen, vangen veel fijnstof weg, terwijl bv. gewone acacia, kronkelwilg en magnolia vooral stikstofdioxide, een giftig uitlaatgas van auto’s, uit de lucht halen.

 

 

Hengelo heeft 50.000 gemotoriseerde voertuigen en wordt aan drie kanten door snelwegen omgeven. Vergeleken met andere steden als Deventer (69.000 bomen op 100.000 inwoners), en Utrecht (één boom per 2 inwoners) loopt Hengelo bepaald niet voorop met het aantal van 33.000 (geregistreerde) bomen op 80.000 inwoners. Daar komt nog bij dat de gemiddelde leeftijd van onze bomen ligt op 33 jaar, wat duidt op een verhoudingsgewijs jong bestand, dat nog weinig zoden aan de dijk zet. In 2015 gaan strengere EU-normen gelden om de gezondheidsschade door luchtvervuiling te verminderen. Ondertussen worden de snelwegen verbreed, gaat de maximumsnelheid omhoog en neemt het gemotoriseerde verkeer toe, en met dat alles ook de uitstoot. Is het dan verstandig om 25% van de bomen langs straten te verwijderen?

8000 bomen kappen is kapitaalvernietiging

Veel eiken langs de Jan Gossaertstraat staan opgesloten in stoep en parkeerplaatsen

Het Hengelose plan om 8000 bomen langs straten te verwijderen om daarmee de kwaliteit van het groen te verhogen en tegelijkertijd op onderhoud te bezuinigen heeft nogal wat vragen opgeroepen, zowel bij de leden van natuurorganisaties als bij raadsleden. Wat voor effect heeft dit plan op het leefklimaat in de stad? Hoe komt men aan het getal van 8000 te verwijderen bomen? Speelt de behoefte aan parkeerplaatsen hierbij een rol? En hoe wordt kwaliteit omschreven?

De beoogde teruggang van 33.000 naar 25.000 bomen betreft alleen de geregistreerde bomen, en dat zijn bomen langs straten en pleinen, dus in de wijken. Bomen in bosplantsoen zijn niet geregistreerd en het schijnt de bedoeling te zijn dat bosplantsoen gebruikt wordt voor herplant. Daar hebben bomen alle ruimte om uit te groeien tot ‘kwaliteitsbomen’ die weinig onderhoud vergen.  Maar bomen in bosplantsoen zijn ook niet veilig, zo hebben we eerder dit jaar kunnen zien in de Hasseler Es. Is er eigenlijk wel ruimte voor al die herplant?

Bomen langs straten hebben vaak weinig groeiruimte meegekregen, zo is de redenering, waardoor ze in hun groei belemmerd worden en in een later stadium hogere onderhoudskosten vergen. Op de foto is goed te zien hoe bomen in de groenstrook aan de linkerkant goed ontwikkeld zijn, terwijl de bomen in de verharding duidelijk in groei zijn achtergebleven, hoewel ze even oud zijn. Daar staan ze ingesnoerd in een stenen ring van 60 cm doorsnede, waardoor ze over weinig regenwater kunnen beschikken. Geen wonder dat ze maar half zo snel groeien als aan de overkant. Maar daarmee zijn het nog niet meteen slechte bomen. Ze dragen bij aan een groene omgeving, ook al is dat minder dan de fors uitgegroeide exemplaren. Toch  zouden bomen in dit soort situaties op grote schaal gekapt kunnen gaan worden. Dat zou een aantasting zijn van het groene kapitaal van de stad. Het zou  kunnen betekenen dat hele straten en misschien wel buurten (vrijwel) zonder bomen komen te zitten. En wat is een straat of buurt zonder bomen?

Gaat Hengelo 8000 bomen kappen?

Een prachtige oude Oosterse plataan staat in Oldenzaal.                                  
Hengelo heeft helaas veel van haar oude bomen verloren.                                

Morgenavond vergaderen de gezamenlijke raadscommissies over de bezuinigingsvoorstellen die op 8 en 9 november in de gemeenteraad aan de orde komen. Ook op het onderhoud van de openbare ruimte zal de komende jaren bezuinigd moeten worden, en één van de voorstellen is om het aantal bomen in die openbare ruimte, nu 33.000, te verminderen tot 25.000. Deze afname wordt omschreven als een kwaliteitsverbetering. In het verleden zijn vaak bomen dicht op elkaar geplant, waardoor de kronen en wortels inmiddels in elkaar gegroeid zijn. Als je daar gaat uitdunnen, dan kunnen de resterende bomen zich beter ontwikkelen tot kwaliteitsbomen, zo is de achterliggende gedachte. Dat vergroot de duurzaamheid en verlaagt de kosten. De gerichtheid op kwantiteit moet verlegd worden naar kwaliteit.

Het is mooi dat de gemeente de kwaliteit van haar bomenbestand wil vergroten. Maar wat is kwaliteit? Gaat elke boom die scheef staat of waar wat takken uit gewaaid zijn voortaan voor de bijl? De vraag is of kwaliteitsverbetering  gepaard moet gaan met de kap van 25% van het bomenbestand. Wat betekent dat voor een stad die toch al weinig groen heeft? En waar is dat getal van 25.000 op gebaseerd? Kan het zijn dat een ordinaire bezuiniging op bomen in een jasje van kwaliteitsverbetering wordt gegoten?

Het lijkt nog heel veel, de huidige 33.000 bomen, en zelfs die 25.000 waar de gemeente op in zet. Hoe is het beeld elders? Amstelveen, min of meer vergelijkbaar met Hengelo, heeft er circa 30.000, maar die stad heeft de ambitie om de groenste stad van de Randstad te worden.  Utrecht is weliswaar veel groter dan Hengelo, maar heeft omgerekend naar 80.000 inwoners 40.000 bomen. Deventer, dit jaar uitverkoren tot groenste stad van Europa, heeft 69.000 bomen op 100.000 inwoners, dat is 55.000 op de Hengelose schaal. De nagestreefde 25.000 bomen steken er magertjes bij af. Daar komt nog bij dat 40% van de huidige 33.000 bomen jonger is dan 20 jaar. Het zijn vaak niet veel meer dan struiken op een stokje. En 85% is jonger dan 50 jaar. Bij bomen die een hoge ouderdom kunnen bereiken, zoals eiken, linden en taxus, is dan nog steeds sprake van een jonge boom. Hoge normen aanleggen kan betekenen dat 'kwaliteitsbomen' snel gekapt worden als er door bv. een storm takken uitwaaien. De verwachting is dat ten gevolge van de klimaatverandering aantal en kracht van stormen zal toenemen. Houden we in Hengelo nog wel oude bomen over? Er is al zoveel verdwenen…

Vrouwen zijn koopwaar en wie doet er wat aan?

Duurzaamheid kent vele gezichten. Als we een duurzame samenleving willen, dan moeten we met ons allen bijvoorbeeld meer werk maken van de bestrijding van mensenhandel, de moderne vorm van slavernij. Toelaten dat mensen op grote schaal als slaaf te werk worden gesteld is immers zeer onduurzaam. Het ondermijnt ons morele besef en corrumpeert op den duur de samenleving.

  © 1992                                                   

De Europese Commissie van de EG heeft enkele jaren geleden 18 oktober uitgeroepen tot Dag tegen de mensenhandel, met de bedoeling om EG-landen aan te zetten tot meer actie tegen deze zeer ernstige, maar vaak onderschatte vorm van criminaliteit. In de aanloop van deze dag stonden vorige week de media boordevol artikelen over mensenhandel, vaak in relatie tot prostitutie. Met afgedwongen sex worden schatten verdiend, ook in ons land. Minimaal de helft van de in 2000  gelegaliseerde prostitutie berust op dwang, terwijl het toch de bedoeling was dat legalisatie een einde zou maken aan dit soort mensonterende praktijken. De straffen zijn onlangs verzwaard, maar de vraag is of dat helpt. De Nederlandse rechtsstaat laat vrouwenhandel gebeuren, valt te lezen in het pas verschenen boek Vrouwen te koop van Maria Genova. De pakkans is gering, er worden al te vaak lage straffen uitgedeeld en er heerst blindheid voor signalen van uitbuiting. Volgens de Amsterdamse PvdA-wethouder Lodewijk Asscher kijken we in ons land de andere kant op als het gaat om uitbuiting in de sexbranche. De gemiddelde burger heeft er geen last van, aldus een advocaat. Overigens bleek vorige maand uit onderzoek dat het slechts bij één op de tien mensen bekend is dat slavernij ook in ons land voorkomt. Er is nog heel veel onwetendheid.

Gelukkig wordt wel steeds meer over mensenhandel geschreven. Behalve het boek van Maria Genova is zojuist ook Slaven in de polder van Trouw-redacteuren Martijn Roessingh en Perdiep Ramasar uitgekomen, dat laat zien waarom de risico’s voor criminelen klein zijn gebleven en de winsten navenant groot. Wie de werkelijkheid niet zo dicht op de huid wil zitten kan uitwijken naar de uitstekende thriller Kluis 21 van de Zweedse schrijvers Anders Roslund en Börge Hellström. Het boek is met vaart geschreven en maakt heel duidelijk waarom mensenhandel zelfs in een land als Zweden, waar prostitutie sinds 1999 verboden is, erg moeilijk te bestrijden is. Wie niet zo’n lezer is kan uitwijken naar de film Trade, die zich afspeelt in Mexico en de VS. Zoals de naam al aangeeft laat Trade zien hoe vrouwen en meisjes tot handelswaar worden gemaakt. Een trailer van de film is hier te zien.

Vanaf 19-1-2012 ligt De fatale fuik in de winkel, een boek van rechercheur Henk Werson, specialist bestrijding mensenhandel.

Update 22-12-2012: De straffen voor mensenhandel gaan omhoog van maximaal 8 naar 12 jaar, en zelfs naar 30 jaar als er door mensenhandel iemand sterft. Ook praktijken van loverboys vallen onder de noemer van mensenhandel. Dit wetsvoorstel kwam gisteren als hamerstuk door de Tweede Kamer, wat betekent dat alle partijen hier achter staan. Bron: Trouw 22-12.

Onverwoestbaar optimisme over vliegveld Twente

In het artikel “How unrealistic optimism is maintained in the face of reality” (Hoe onrealistisch optimisme bestand is tegen confrontatie met de werkelijkheid) beschreven wetenschappers in Nature Neuroscience onlangs een experiment waarbij selectieve blindheid aan het licht kwam. Proefpersonen die met meevallers werden geconfronteerd bleken een verhoogde doorbloeding voorin het brein te vertonen, in hersengebieden waar we fouten verwerken. Tegenvallers verlaagden de activiteit juist. Dit verschil was het opvallendst bij proefpersonen die van tevoren hadden aangegeven dat ze optimistisch waren ingesteld. Kennelijk zijn onze hersenen in principe zo afgesteld dat we het leven vooral van de zonnige kant bekijken. Zo’n roze bril heeft zo zijn voordelen, want het houdt de motivatie op peil, en het vermindert spanning en angst. Dat heeft evolutionaire voordelen. Aan de andere kant kleven er ook gevaren aan als je denkt dat je alles aankunt. Zelfoverschatting en onrealistisch optimisme kunnen je aan de rand van de afgrond brengen, en erger.

Het Sterrebos pal ten oosten van Hengelo ligt precies onder de toekomstige       
aanvliegroute                                                                                                  

‘Enschede blijft positief’, kopte TC Tubantia van vandaag bij enkele artikelen over de luchthaven, die bij elkaar bijna weer eens 3 pagina’s vulden, naar aanleiding van een vergadering van een raadscommissie over de voortgang van de gebiedsontwikkeling en over de resultaten van een nieuw onderzoek. De voorstanders van de heropening van het vliegveld, de coalitiefracties van PvdA, CDA, VVD en Burgerbelangen, zijn tevreden, en dat verbaast mij gezien het voorgaande helemaal niet. Volgens verantwoordelijk wethouder Marijke van Hees zal er geen overheidsgeld in de exploitatie van de luchthaven worden gestoken. Het is nog niet eens zo lang geleden dat Twentse gemeenten, Enschede incluis, de knip trokken om de onrendabele passagiersvluchten vanaf het vliegveld overeind te houden, en ik vraag me dan ook af wat haar belofte waard is. Als na opening van het vliegveld, naar verwachting in 2013, de uitbater niet uit de rode cijfers komt, dan houd ik er rekening mee dat er toch gemeenschapsgeld in de exploitatie wordt gestopt. Hoewel het natuurlijk ook mogelijk is dat de exploitant op andere manieren tegemoet gekomen wordt: meer toegestane vliegbewegingen, nachtvluchten en ook vliegen in het weekend. Versoepeling van de voorwaarden, daar zal het mee beginnen. Maar eerst zal de gemeenteraad in november een beslissing moeten nemen over het advies om de historische kosten maar af te schrijven, omdat het irreëel is te verwachten dat die ooit nog terugverdiend worden. Zeg maar dag met het handje tegen 6,4 miljoen!

Luchthaven Twente vóór herstart al op miljoenenverlies

Dit reeënbosje bij de Sniedersveldweg maakt deel uit van het geplande               
parkeerterrein voor de luchthaven Twente                                                       

Nieuw onderzoek in opdracht van Area Development Twente (ADT) heeft kort geleden aan het licht gebracht dat het onrealistisch is te denken dat in het verleden gemaakte kosten voor de herstart van de in 2007 gesloten Luchthaven Twente ter grootte van bijna 13 miljoen nog terugverdiend kunnen worden. De verwachting is dat dit bedrag nog verhoogd moet worden met verliezen die voort zullen vloeien uit de financiële crisis en problemen op de vastgoedmarkt. Onderzoeksbureau AT Osborne adviseert de betrokken overheden, de gemeente Enschede en provincie Overijssel, om de verliezen maar te nemen, omdat een sluitende grondexploitatie er niet in zit. De Enschedese gemeenteraad vergadert morgenavond niet alleen over de aanbesteding van de luchthaven, maar ook over het voorstel van B&W om de helft van de historische verliezen op zich te nemen. ADT heeft afgelopen zomer alternatieven opgesteld, waarbij het meest vergaande inhield het afblazen van alle ontwikkelingen, inclusief de luchthaven zelf. Dat wordt gezien als een niet reeële, louter theoretische optie. Toch is het goed om hier bij stil te staan.

In TC Tubantia van 29-9-2011 konden we lezen dat de concessievergoeding die een marktpartij voor het gebruik van de luchthaven dient te betalen minimaal een half miljoen bedraagt, maar dat dit bedrag pas ‘vanaf een bepaald moment’ in rekening wordt gebracht. Volgens Vereniging Omwonenden Luchthaven Twente (VOLT) kan dat moment 8 jaar op zich laten wachten en betreft het hier ongeoorloofde staatssteun, omdat de kosten voor deze gratis periode ten laste komen van de overheid, die al eerder had toegezegd om 16 miljoen te investeren in vernieuwing van de luchthaven. Alles bij elkaar opgeteld hebben we het dan al gauw over enkele tientallen miljoenen aan gemeenschapsgeld. En dan is het nog de vraag welke kosten daar nog bij komen als de luchthaven er eenmaal is. Als het niet goed gaat, dan moeten we er rekening mee houden dat het daar niet bij blijft. De overheid zal blijven bijspringen, zoals in het verleden ook zo vaak gebeurd is, tot het moment dat het echt niet meer kan. Gunstig zijn de vooruitzichten bepaald niet: de belastingbetaler zal gaan opdraaien voor steun aan rammelende banken en zwakke eurolanden, waarbij de vraag is hoeveel daarvan we nog eens terugzien. Dat geld kan zeker niet uitgegeven worden aan vliegreisjes.

‘Met twintig passagiers al een drukke dag’ kopte Trouw van 4 oktober boven een beschrijving van een geflopte Spaanse luchthaven bij Ciudad Real, een stad bijna even groot als Hengelo, op 200 km van Madrid. In 2002 werd besloten tot de bouw van dit eerste internationale particuliere vliegveld van Spanje. Het zou het drukke vliegveld van Madrid (50 miljoen passagiers in 2010) gaan ontlasten en het zag er dan ook veelbelovend uit. Met de hoge snelheidstrein zou je in iets meer dan drie kwartier in het centrum van de hoofdstad staan. In 2008 ging het vliegveld open. Twee dagen per week landt er een vliegtuig: een van en naar Barcelona en een van en naar Mallorca, hoewel die laatste bestemming eind deze maand geschrapt wordt. De lijn is niet rendabel. Het vliegveld dreigt een ‘spookvliegveld’ te worden, zoals er wel meer zijn in Spanje. Het staat inmiddels onder curatele en er wordt gepraat met schuldeisers. Hoewel drie kwart van de Spaanse publieke luchthavens onrendabel is, hebben politici in tal van steden en regio’s de bouw van nieuwe vliegvelden aangekondigd. Ze worden daarin gesteund door de staatssecretaris van transport Isaías Tábos, die vindt dat er te weinig vliegvelden zijn. “Frankrijk en Duitsland hebben er veel meer.”

Zullen ze het ooit leren? Zullen wij het ooit leren?

Heksenboter

In mijn tuin vond ik onlangs de opvallend gele Heksenboter en wel op de stam van een spar die ik een jaar of vier geleden heb omgezaagd. Heksenboter behoort tot de echte slijmzwammen. Deze groep levende wezens hoort eigenlijk nergens bij. Het zijn planten, noch dieren, en evenmin zijn het schimmels of bacteriën. Slijmzwammen ontstaan uit microscopisch kleine eencelligen, die voortkomen uit sporen die met elkaar versmelten, en waaruit op een gegeven moment een rondkruipende kolonie ontstaat, die zich langzaam verplaatst op zoek naar bacteriën en schimmels, waar het cellencomplex van leeft. Bijzonder is dat de eencelligen die deel uitmaken van de kolonie geen eigen celwanden bezitten. Rond de kolonie ontstaat een membraam, dat beschouwd zou kunnen worden als een celwand voor de hele kolonie, en die een enorme in elkaar gevloeide massa van celmateriaal omsluit. Het ziet eruit als een klodder slijm en kan zich gedragen als een gigantische amoebe, maar wel met ontzettend veel celkernen. Tenslotte verhardt en verkleurt de buitenkant, waar zich dan sporen gaan vormen, en dan begint de cyclus opnieuw. Het hoeft niet bestreden te worden en verdwijnt uiteindelijk vanzelf.

Heksenboter groeit vaak op dood hout en ook wel op vergane plantenresten, waar veel bacteriën in voorkomen. Het komt algemeen voor in vochtige bossen, maar kan ook gedijen in de stad, als er dood hout voorhanden is. Het organisme neemt veel kalk en metalen op. Zo bleek uit Duits onderzoek dat het maar liefst 240 keer meer zink bevat dan de omgeving. Het heeft ook een bepaalde mate van intelligentie: in een doolhof kan het de kortste weg naar een voedselbron vinden.

Vroeger werd Heksenboter gebruikt om gele kleurstof te maken. De naam komt voort uit onbegrip voor deze vreemde levensvorm en helpt ons in herinnering houden dat ooit tienduizenden mensen, meest vrouwen, als heks gebrandmerkt werden en op de brandstapel belandden, uit onbegrip voor een afwijkende levenswijze.

Het einde van kunstenaarsinitiatief De Hengelo Open (I)

De Aarde is ons huis (1997, ©) was te zien op de eerste        
open atelierroute in 1999                                                       

Heeft kunst waarde anders dan geld? In deze tijd, waarin invloedrijke kringen weinig op hebben met kunst, is de vraag naar haar waarde gerechtvaardigd. Als kunst gaat over schoonheid en/of waarheid, dan kan ze daarmee bijdragen aan het welbevinden van mensen, en aan het vergroten van hun bewustzijn. In die zin draagt kunst bij aan duurzaamheid. Duurzaamheid zou je kunnen zien als het vergroten van de overlevingskansen van onze menselijke soort op de lange termijn. De Aarde is tenslotte ons enige huis, en het maakt voor ons voortbestaan veel uit hoe we haar behandelen. Ik geloof dat mensen die zich prettig voelen, goed in hun vel zitten en open staan voor nieuwe ideeën uiteindelijk meer wijsheid in hun handelen aan de dag leggen. Als kunst daaraan kan bijdragen is het voor een gemeenschap van belang dat kunstenaars de mogelijkheid hebben om hun werk te ontwikkelen en tentoon te stellen.

Het afgelopen weekend vond een zeer geslaagde, door kunstenaarsinitiatief De Hengelo Open georganiseerde kunstmanifestatie plaats in de Creatieve Fabriek, waar bijna de helft van Hengeloos beroepsmatige kunstenaars aan deelnam. Cfactory had zelf ook allerlei activiteiten georganiseerd, die goed aansloten bij de expositie. Het was lekker druk, en de sfeer op het hele terrein was zo los en ontspannen, dat het één van de bezoekers zelfs aan New York deed denken! Een groot succes dat beslist voor herhaling vatbaar is. Helaas blijkt nu dat deze expositie de laatste activiteit van De Hengelo Open is. De stichting, die in 2000 door een aantal actieve kunstenaars is opgezet met de bedoeling om elke twee jaar een kunstmanifestatie annex open atelierroute te organiseren, heft zichzelf binnen afzienbare tijd op. De subsidie is opgedroogd. In 2009 besliste de gemeente dat het geld voor de kunstmanifestatie een andere bestemming zou krijgen. Deze laatste expositie was mogelijk omdat de ruimte met toebehoren gratis ter beschikking werd gesteld.

Het is een treurige zaak dat opnieuw een Hengeloos kunstenaarsinitiatief te gronde gaat. In 2007 hief kunstenaarsvereniging HEnK Bv zichzelf al op vanwege een schuld van 8000 euro. Hengelo heeft al zo weinig te bieden op het gebied van kunst dat we zuinig zouden moeten zijn op wat er nog rest. Veel kleinere gemeenten houden een atelierroute in stand, die vaak jaarlijks plaatsvindt. Wonderlijk dat zoiets in een stad als Hengelo zo’n kortstondig leven beschoren is. Ik vind trouwens niet dat de overheid dit maar even moet oplossen, je hebt per slot van rekening ook de optie van sponsoring, maar ik verwacht wel van de gemeente enige betrokkenheid bij het in stand houden van een goed kunstklimaat, dat onmiskenbaar een gemeenschapsbelang is.

Update: stichting De Hengelo Open is opgeheven op 30-10-2012. Het ging om een turboliquidatie. De stichting had sterke banden met stichting Ateliers '93. Een deel van de mensen die bij De Hengelo Open werkzaam waren stapten over naar een werkgroep van stichting Beeldende Kunst Ag.

De Hengelo Open in de Creatieve Fabriek

Stichting De Hengelo Open heeft circa 50 Hengelose kunstenaars weten te verleiden om dit weekend hun werk te exposeren in hal B06 van de Creatieve Fabriek aan de Tuindorpstraat. Het is een veelzijdig geheel geworden waar iedereen wel wat van zijn gading kan vinden. Er zijn o.a. beelden, schilderijen, tekeningen en fotografie te zien, en er is ook een thema-expositie met als onderwerp het huisdier. Daar zitten originele dingen bij. Bijzonder is ook een filmpje met portretten van 47 Hengelose kunstenaars, waar ik met verwondering naar heb gekeken. En dan is er bij de entree nog een niet te missen performance waarbij de boel weer eens lekker door elkaar gegooid wordt. Al met al beslist de moeite waard. De expositie is zondagmiddag nog te zien van 12 tot 17 uur in de Creatieve Fabriek, waar ook alle creatieve bedrijven die daar gevestigd zijn een open dag houden.

Goede kunst kan heel inspirerend zijn. Voor mij was dit jaar Sweet Dreams van Alexandra Broeder een absolute topper. Experimenteel straattheater in het nachtelijke Lutterzand; een reis naar gene zijde die je niet snel zult vergeten. Heel mooi vond ik het wekken, een langzaam aanzwellend ‘wakker worden - wakker worden’, dat de opmaat vormde voor het teruggevoerd worden naar de andere wereld. Mijn tijd was nog niet gekomen.

Geïnspireerd door Sweet Dreams maakte ik nieuw werk. Onder de noemer ‘Wakker worden’ presenteer ik voor de expositie in de Creatieve Fabriek vier houtskooltekeningen met als thema onderdrukking. Iedereen die het nieuws een beetje heeft gevolgd weet dat dit een slechte tijd is voor onderdrukkers. Dictators vallen als herfstbladeren van de bomen. Ze zijn op de vlucht, zitten gevangen of voeren zinloze achterhoedegevechten. Voor ons is onderdrukking vaak ver weg in tijd en ruimte, maar niet altijd. Soms kunnen zelfs kunstenaars onderdrukkers worden als ze de pest krijgen aan de vrijheid van meningsuiting. Hoe ver kun je afdwalen?

Wakker worden is opgedragen aan hen die het onderdrukken niet konden laten en nog steeds denken dat repressie een geschikt middel is om doelen te bereiken, in de hoop dat zij ooit zullen ontwaken.

Monumentale bomen in Hengelo

In 1930 aangeplante platanen aan de Dr. Kuyperstraat                                         

Aan de bomenverordening van Hengelo is een lijst van bijzondere gemeentelijke bomen toegevoegd, die waardevol worden geacht en daarom extra bescherming genieten. Op de lijst staan 475 bomen, die in groepen onderverdeeld zijn. Het gaat om 350 monumentale bomen, 98 toekomstige monumentale bomen, 6 herdenkingsbomen en 21 bomen die waardevol zijn vanuit dendrologisch oogpunt, wat wil zeggen dat het om bijzondere soorten gaat. Bij de monumentale bomen gaat het vooral om bomen langs lanen. Het laantje achter het ziekenhuis, tussen Carinth en de Deldenerstraat, is met 201 zomereiken wel het grootste van alle. Belangrijk is ook de Dennebosweg/Oude Molenweg met 41 zomereiken, en de Kuyperstraat met 23 oude platanen. Opvallend is dat 75% van de monumentale bomen eiken betreft, terwijl er slechts vier coniferen beschreven worden. In de telling zijn de bomen op de kerkhoven niet meegenomen, omdat de gemeente ervan uit gaat dat de daar aanwezige bomen zich ongestoord kunnen ontwikkelen. De verwikkelingen rond de kap van tientallen bomen op de oude Algemene begraafplaats in het recente verleden lieten echter zien dat dit beslist geen vanzelfsprekende zaak is.

Het bijwerken en uitbreiden van het register van waardevolle bomen zou de taak worden van een in te stellen bomencommissie. Helaas wachten we daar al zo’n vier jaar op. De gemeente heeft een half jaar geleden aan de Natuur- en Milieuraad de toezegging gedaan dat voor het eind van het jaar een bomencommissie in het leven zal worden geroepen. Het is te hopen dat dat nu eindelijk gaat lukken, want het is dringend nodig dat deze commissie er komt. Er wordt om allerlei redenen heel wat gekapt in de stad, terwijl op een aantal plaatsen waardevolle bomen onbeschermd langs de kant van de weg staan.

Lees hier de lijst van bijzondere gemeentelijke bomen, die onder aan de bomenverordening als bijlage is toegevoegd.

Hengelo en het gif Round Up, deel 3

Haastwerk bij de DOB-methode: spuit maar raak ?                     

Nat weer geeft wildgroei in de straten een impuls, maar is tegelijkertijd erg nadelig bij chemische bestrijding ervan. De gemeente Hengelo laat, zoals ik eerder al schreef, twee keer per jaar een bespuiting uitvoeren met het gif Round Up volgens de DOB-methode. Dat is een ‘milieusparende’ techniek waarbij, zo heet het, het gif via sensoren gericht op de ongewenste plantjes op stoepen en straten wordt gespoten. Een constructie achteraan het spuitvoertuig voorkomt dat het gif verwaaid. Er mag niet gespoten worden als er binnen 24 uur meer dan 40% kans op regen is voorspeld, of als het hard waait. Vanwege het vele natte weer is er een flinke achterstand in de bespuitingen ontstaan.

Eergisteren was het Wilbert aan de beurt. De weersverwachting was plaatselijk regen of motregen. Drie wagens waren uitgerukt en in hoog tempo gingen ze de straten door, want ja, achterstand…. Eerst was het droog, maar later ging het motregenen. Het spuiten ging gewoon door, terwijl bekend is dat regen het gif van de planten afspoelt, waardoor niet alleen het effect minder is, maar het gif ook in riool en grondwater belandt. Hoezo milieusparend?! En wat me dit keer ook opviel is dat er door de chauffeurs ook met de hand gespoten wordt, gewoon met een slangetje dat aangesloten is op een vat Round Up. Zelf daar waar geen enkel spoor van groen te zien was. Door het hoge rijtempo verwaaide het gif gemakkelijk. Op meters afstand kon je de chemische lucht ruiken, en dan wist je: wegwezen, hier is het niet pluis! Wat een slecht voorbeeld voor burgers, die ook steeds vaker aan de Round Up gaan. De mannen die de bespuiting uitvoeren zijn trouwens te beklagen, want ze zitten de hele dag met hun neus op het gif. Het is bekend dat wie regelmatig met gif werkt daar ook eerder de gevolgen van ondervindt. Round Up wordt o.a. in verband gebracht met kanker. Toch wordt het gewoon in de stad gebruikt, want het heet zogenaamd veilig en milieuvriendelijk te zijn. Dat beweerde immers de fabrikant, de agrochemiereus Monsanto. En ja, als die het zegt dan zal het wel zo zijn. Of niet? De herbeoordeling van het middel, dat steeds meer onder vuur komt te liggen, was voorzien in 2012, maar dat is vorige maand uitgesteld tot 2015. Zo kan de gemeente tot die tijd nog onbekommerd doorgaan met het gebruik van dit vergif. Wat zou het een vooruitgang zijn als Groen Links wethouder Janneke Oude Alink daar iets tegen zou kunnen uitrichten. Of zou zij ook denken dat Round Up een onschadelijk middel is?

Spontaan groen kort voor de bespuiting: hoe erg is dit?                    

Waarom wordt er eigenlijk zoveel met gif gespoten in Hengelo? De eerste keer dat er dit jaar in het Wilbert werd gespoten was eind juni. Begin juli was alles wat bespoten was dood. Het groen heeft daarna weer twee maanden ongestoord kunnen groeien. Dat heeft hier en daar tot plantjes van maar liefst 20 en soms wel 30 cm cm hoog geleid. Vooral op plekken waar niet gelopen wordt. Een gaatje hier en een hoekje daar. Is dat nu een probleem waar zoveel voor uit de kast getrokken moet worden? Onder het mom van schoonmaken worden de straten in opdracht van de gemeente vies en onveilig gemaakt. Het probleem is dat je de vervuiling alleen ziet als je er oog voor hebt. Waar zijn we toch mee bezig?

Lees hier Hengelo en het gif Round up, deel 1 en hier deel 2. Lees over recente ontwikkelingen Pas op voor RoundUp

Chemisch afval ligt op straat

In een maand van straat geraapt                                                   

Steeds vaker vind ik lege batterijen in de stad, achteloos weggeworpen door de eigenaren. Gisteren ving m’n oog maar liefst vier exemplaren tussen de straatstenen. In een jaar tijd vis ik zo enkele tientallen batterijen bij elkaar. Ik ben er niet speciaal naar op zoek en ik rijd ook niet de hele dag rond, en het zou me dan ook niet verbazen als zou blijken dat er jaarlijks in Hengelo  duizenden batterijen op straat gedumpt worden. Als ik ze vind, neem ik ze altijd mee, want het is en blijft chemisch afval en dat hoort niet thuis in het milieu. Als ze niet in het riool verdwijnen worden ze wel door veegwagens opgeveegd en als gewoon afval verbrand. Weg is weg, zullen velen denken, maar cadmium, lood en andere giftige troep gaan dan allemaal gewoon de lucht in. Grote kans dat we dat een keer op een onaangename manier terugkrijgen. Het aantal kankergevallen ligt bij ons nu al hoger dan het EU-gemiddelde. Zou dat kunnen liggen aan het vele gif dat we in ons milieu toelaten?

Exit kolencentrale Eemshaven?

De rampmijn Bois du Cazier in Marcinelle (©), waar in 1956 bij een
mijnongeluk 262 doden vielen. Kolenstook is voor de achterblijvers.

Afgelopen week weigerde en vernietigde de Raad van State de vergunning ten behoeve van de bouw van de kolengestookte electriciteitcentrale van Essent aan de Eemshaven. De vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet was in 2008 afgegeven door de provincie Groningen en het Ministerie van Economische Zaken. De Raad van State oordeelde dat het energiebedrijf onvoldoende heeft aangetoond dat deze toekomstige grootste Nederlandse kolencentrale het kwetsbare milieu in de Waddenzee niet aantast. Een prima moment voor bezinning!

Essent is al drie jaar aan het bouwen en heeft inmiddels circa twee miljard (80% van de bouwkosten) geïnvesteerd. Het gaat dus om heel veel geld, en dan is de kans op verrassingen groot. René Leegte, kamerlid voor de VVD en woordvoerder energiezaken, vindt de uitspraak zeer schadelijk voor het investeringsklimaat, berichtte Trouw op 24 augustus. “Dat verlamt de economie. We worden zo het Bourtange van Europa.” Doorbouwen of verarmen, daar komt het volgens Leegte op neer. Is dat een terechte angst? Daarvoor kunnen we het beste te rade gaan bij onze oosterburen. Duitsland heeft eind vorige eeuw ook een miljardenproject opgegeven: in de kweekreactor van Kalkar was nog heel veel meer geïnvesteerd toen de boel afgeblazen werd, en je kunt van Duitsland toch onmogelijk beweren dat het een achtergebleven gebied is! Integendeel, onze regering zou er goed aan doen om Duitsland als voorbeeld te nemen. Maar liefst 16% van alle daar opgewekte energie is duurzaam. Dat is vier keer (!) zo veel als hier in ons land. Duitsland zet vol in op duurzame energie en wil de kerncentrales sluiten. Ons land stopt miljarden in kolentechnologie die al lang verouderd is, zo vindt ook René Leegte, en er moeten kerncentrales bij. In Reformatorisch Dagblad van 8-8-2011 werd ons land al neergezet als ‘de vieze man van Europa’. Dat heeft ermee te maken dat Nederland van de 27 EU-landen bijna de hekkensluiter is als het gaat om het aandeel duurzame energie in het totale energie¬verbruik. En het wordt er niet beter op als de vervuilende kolencentrales, die nu nog in aanbouw zijn, eenmaal draaien. Waarom investeren we zo weinig in duurzame energie?

Eergisteren gaf de provincie Groningen aan een gedoogbeschikking af te zullen geven om de voortgang van de bouw te legaliseren, hoewel het stilleggen van de bouw toch voor de hand had gelegen. We gedogen ons suf. Oogkleppen op en voort maar weer. Volgens Rolf Schipper van Greenpeace lijkt het wel alsof de provincie aan de hand van Essent loopt, in plaats van andersom.

Sweet Dreams in het Dinkeldalfestival

De Dinkel sluit perfect aan bij Sweet Dreams van Alexandra Broeder

Voor wie in Twente geboren en getogen is heeft het Lutterzand weinig geheimen. De grote watervlaktes van de buiten de oevers getreden Dinkel na langdurige en zware regens, het kraken van het ijs op de dichtgevroren rivier of het isolement van een sneeuwjacht, dat hoorde er allemaal bij. Het Lutterzand bij nacht was voor mij echter onbekend terrein, totdat de laatste voorstelling van Sweet Dreams, een onderdeel van het Dinkeldalfestival, daar verandering in bracht. Sweet Dreams is een schepping van theatermaakster Alexandra Broeder en was eerder deze zomer te ondergaan op Terschelling en bij Amsterdam. Het duurt een hele nacht, en je weet niet waar je aan begint. Alexandra heeft naam gemaakt met theatervoorstellingen die uitsluitend door kinderen worden gespeeld. Sweet Dreams speelt zich af in een vreemde wereld met kinderen als gidsen, waar je volledig aan overgeleverd bent. Iedereen volgt hun instructies op alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Wat zijn wij volwassenen toch ontzettend volgzaam in zo’n situatie; net allemaal hele brave jongens en meisjes. Niemand die protesteerde! Als schapen werden we weggevoerd om ons lot te ondergaan. Was het overgave, nieuwsgierigheid of naïviteit?

Door het grote gebrek aan informatie ga je je van alles in het hoofd halen, en dan blijkt dat je er mijlenver naast zit. Je weet simpelweg niet wat er aan de hand is, en pas als de nacht ten einde is volgt de verrassende ontknoping. Daar kun je dan nog heel lang over nadenken. Nee, dit had ik nooit verwacht. Heel even had ik aan het begin van de nacht een helder beeld van waar we heen gebracht werden, een kerkhof, maar het was te absurd om serieus te nemen. Hoe vaak gaan we voorbij aan kleine aanwijzingen die later van groot belang blijken?

Volgens Alexandra kan deze theaterervaring je leven veranderen als het goed wordt uitgevoerd. Ik denk dat ze daar gelijk in heeft. Een prima scenario, prachtig spel van de gidsen en een perfecte locatie werkten daaraan mee. Helaas had niemand een afstandsbediening van de snelweg, die een kleine twee kilometer verderop als een fikse stoorzender de nachtelijke stilte vergruisde. Terwijl we in ons jachtige bestaan meer dan ooit behoefte hebben aan bezinning, lijkt ons land helaas te druk en onrustig geworden voor dit fundamentele diepte-experiment.

Hengelo en het gif Round up, deel II



Canadese fijnstraal drie weken na een bespuiting met gif                               

Al wekenlang is de zomer regenrijker dan veel mensen lief is, en dat heeft onder andere gevolgen voor de onkruidbestrijding op straten en stoepen in Hengelo. Vandaag publiceerde TC Tubantia een groot komkommerartikel over de vergroening van de stad als gevolg van de sterke groei van onkruid. Straten krijgen een groenzweem en wilde kruiden kruipen centimeters hoog tegen de stoepranden op. Zoals ik op 7 juli al beschreef gebruikt de gemeente twee keer per jaar het verdelgingsmiddel Round Up. Het werk is uitbesteedt aan een extern bedrijf dat de DOB-methode toepast (Duurzaam Onkruid Beheer). Dat houdt in dat sensoren de plantjes detecteren en spuitmondjes het gif vervolgens gericht spuiten. Als er binnen 24 uur kans is op regen mag er niet gespoten worden. De methode is sinds 2007 verplicht voor het gebruik van gif op verhardingen en heeft tot doel de waterkwaliteit te beschermen. Maar hoe duurzaam is DOB?

In H2O, vakblad voor de waterbranche, 04-2011, staat een onderzoek beschreven naar afspoeling van glyfosaat, het werkzame middel in Round Up. In vier gemeenten, Duiven, Geldermalsen, Bunschoten en Wezep, werd stedelijk oppervlaktewater bemonsterd na twee bespuitingen van de verhardingen met Round Up volgens de DOB-methode. Daaruit bleek dat bij 75% van de onderzochte locaties sterk verhoogde concentraties glyfosaat in het water werden aangetroffen. De milieunorm werd weliswaar niet overschreden, maar wel benaderd. De onderzoekers concludeerden dat het aantal dagen zonder regen na een bespuiting maatgevend was voor de hoeveelheid glyfosaat in het water. Steeds meer gemeenten maken gebruik van het gif Round Up, en er wordt nog maar weinig gemeten hoeveel glyfosaat daardoor in het oppervlaktewater terecht komt. Met een verwachte toename van hevige regenval in de zomer vanwege de klimaatverandering neemt ook de kans op afspoeling van glyfosaat toe, en daarmee toenemende vervuiling van grond- en oppervlaktewater met een voor mens en dier schadelijk gif.

Voor verscheidene gemeenten zijn milieuoverwegingen een reden geweest om chemische onkruidbestrijding vaarwel te zeggen. "Chemisch onkruidbeheer is niet meer van deze tijd", zei Frank van Swol, hoofd Groen & Water van de gemeente Eindhoven begin dit jaar op www.duurzamegemeente.nl. Sinds 1996 maakt de gemeente Eindhoven geen gebruik meer van chemische onkruidbestrijdingsmiddelen op verhardingen en in groenvoorzieningen. Men probeert zo het het oppervlakte- en grondwater schoon te houden, zodat het voor iedereen geschikt is en blijft als bron voor drinkwater. Het duurzame beheer in Eindhoven bestaat uit een combinatie van chemievrije technieken en verbetering van de inrichting, bijvoorbeeld door verkeersheuvels zoveel mogelijk af te dichten, waardoor onkruidzaden niet kunnen kiemen.

Hengelo heeft in het verleden ook andere manieren van onkruidverwijdering geprobeerd, zoals borstelen en branden. De gemeente heeft deze methodes afgeschaft, omdat er te veel zware metalen respectievelijk te veel CO2 in het milieu terecht kwam. Hengelo heeft een grondwaterbeschermingsgebied binnen de bebouwde kom en zou daarom alert moeten zijn. Het zogenaamde Duurzaam Onkruid Beheer lijkt misschien duurzaam, maar is het niet. Met het oog op de waterkwaliteit en vanwege de dubieuze reputatie van het controversiële middel Round Up zou het verstandig zijn het omvangrijke gebruik van het gif in de stad zo snel mogelijk af te bouwen.

Lees hier Hengelo en het gif Round up, deel 1 en hier deel 3

Modern tuinieren in De Brouwery



De Brouwery met gracht en silogebouw  

Op de plek van de voormalige in 1988 gesloten Hengelosche Bierbrouwerij, ooit één van de grootste van ons land, is onlangs een complex van 89 appartementen opgeleverd ‘met een uniek uitzicht op de Hengelose grachten’ en een fraaie binnentuin. Nu heeft Hengelo helemaal geen grachten, maar geen nood, dat heeft men creatief opgelost door aan één kant van het complex een gracht aan te leggen. Vanwege bodemverontreiniging heeft het lang geduurd voordat hier iets tot stand kon worden gebracht. In 1999 werd het terrein gekocht door Ter Steege Vastgoed uit Rijssen, een ontwikkelingsbedrijf van de Ter Steege Groep, waar ook een bouwbedrijf onder valt dat de bouw toegespeeld kreeg. Met uitzondering van het naoorlogse silogebouw van de oude brouwerij werd alles gesloopt.

Acht energiezuinige en royale herenhuizen maken deel uit van het complex, dat de toepasselijke naam De Brouwery meekreeg. Vijf woonlagen, een dakterras en een ondergrondse, afgesloten parkeergarage. En niet te vergeten een ‘mooie stadstuin’. Verbaasd was ik wel: alle acht tuinen zijn betegeld opgeleverd! Er is geen korreltje aarde te zien. De tegels hebben aan de randen subtiele gaatjes voor de drainage. Zo houden de bewoners de voeten droog bij hevige regenval. Is dit een knieval voor het moderne tuinieren? Alles draait tegenwoordig om stenen, schuttingen en dure tuinameublementen. Groene vingers raken uit de tijd.

Landbouwgif en bijensterfte

Tegenwoordig vind ik in mijn tuin meer dode bijen en hommels dan in de jaren ’90, en soms zie ik ze ook versuft en verdwaasd over het gras lopen, net alsof ze de weg kwijt zijn. Daar moest ik aan denken toen een week geleden TC Tubantia meldde dat de commissie milieu, volksgezondheid en voedselveiligheid van het Europees Parlement vindt dat in de landbouw toegepaste moderne, supergiftige zenuwgiffen (neonicotinoïden) in heel Europa in de ban moeten, omdat ze door onderzoekers overal in verband worden gebracht met massale sterfte onder bijen en andere insecten.

Bijensterfte is wereldwijd een groeiend probleem                                                         

Neonicotinoïden kennen veel toepassingen in de landbouw voor de bestrijding van de larven van meikevers en langpootmuggen. Er is ook een markt voor particulieren, die geen luizen of mieren in hun tuin willen, of hun gazon netjes willen houden. Ons land is een grootverbruiker; sinds 1995 is het verbruik meer dan vertienvoudigd. Vroegers waren meikevers en langpootmuggen heel algemeen, maar door de bestrijding is het tegenwoordig bijna bijzonder om er een tegen te komen. Bijen, maar ook andere bestuivers, krijgen het zenuwgif binnen via stuifmeel en nectar. Dat heeft een verlammend effect op het zenuwgestel. Vaak is de dosis die ze binnenkrijgen te klein om direct aan dood te gaan, maar dat wil niet zeggen dat er geen nadelig effect is. De middelen kunnen o.a. het oriëntatievermogen en de bijendans beïnvloeden. Bijen brengen elkaar op de hoogte van nieuwe voedselbronnen door middel van een ingewikkeld looppatroon in het nest, waarbij vaak op een specifieke manier met het achterlijf wordt geschud. Als gevolg van haperingen in het oriëntatievermogen en de bijendans wordt het lastiger om voldoende voedsel te verzamelen, waardoor bijen vatbaarder worden voor bepaalde schimmels en mijten, en zo indirect sterven aan het gif.

In een aantal Europese landen, waaronder Duitsland, Frankrijk en Italië, is deze rommel al verboden voor belangrijke, grootschalige toepassingen, maar in ons land zijn we nog niet veel verder dan een tijdelijk verbod tot september voor een drietal bij tuincentra verkochte producten voor particulieren. In opdracht van staatssecretaris Bleker wordt ondertussen aanvullend onderzoek gedaan naar de schadelijkheid voor bijen. Daar lag een motie van de Partij voor de Dieren, die al jaren heeft aangedrongen op maatregelen, aan ten grondslag. Nadat deze op 15 februari door de Tweede Kamer was aanvaard, bracht Zembla op 12 maart in de uitzending Moord op de honingbij aan het licht dat onze regering vaart op het kompas van de aan de Wageningse Universiteit gelieerde onderzoeksinstelling PRI, die financiële banden onderhoud met Bayer, producent van de bekritiseerde middelen. Volgens onderzoeker en teamleider Blacquiere van PRI had de bijensterfte weinig te maken met het gif, maar des te meer met een mijt. Imkers zouden te traag zijn bij de bestrijding ervan. Hoe komt zo’n man daarbij? PRI had één beperkt onderzoek gedaan naar de relatie tussen het gif en de bijensterfte, en daarbij was gebleken dat er geen nadelig effect was. Het onderzoek werd uitgevoerd door een stagiaire (!) van de Hogeschool Dronten en werd later door kritische deskundigen bestempeld als onwetenschappelijk. Het onderzoeksrapport werd wel breed geciteerd in officiële antwoorden van het RIVM op Kamervragen over de bijensterfte in relatie tot bestrijdingsmiddelen. Dat geeft te denken. Binnen de EU heeft ons land het meest te leiden van bijensterfte. Het is dan ook te hopen dat deze zaak tot de bodem wordt uitgezocht, want we zijn voor onze voedselvoorziening voor een belangrijk deel afhankelijk van de bestuiving door bijen. Voor wie meer wil weten over bijensterfte is http://www.bijensterfte.nl/ the place to bee.

In de schaduw van de lichtlindes

Een zware drilboor heeft dagen werk om één van de
fundamenten van de lichtlindes te slopen                  

De lichtlindes die eerder deze week gesloopt werden stonden symbool voor de mislukte herinrichting van de Markt en ruimer gezien zelfs van de binnenstad, die rond de eeuwwisseling flink op de schop ging. Het was een tijd van chique en no-nonsense. Alles moest strak en zakelijk. Dure spiegelende bestrating, dure Noordse leisteen op het stationsplein, een minimum aan groen op de Markt, maar wel stalen ‘linden’. Hoeveel kan een stad verdragen?

Hadden we dit debâcle niet van tevoren aan kunnen zien komen? Iedereen weet toch hoe een aangename binnenstad eruit ziet? Een fontein, bomen, bankjes, afwisseling en intimiteit, bestrating met kleine stenen in warme tinten, dat alles roept een heel ander gevoel op dan het grote grijs dat Hengelo het afgelopen decennium heeft gedomineerd. Er zijn genoeg voorbeelden van steden die een binnenstad hebben waar het wel prettig is om naar toe te gaan. Er valt altijd wel iets van te maken als je de juiste keuzes maakt. Eind jaren ’90 kregen ook kinderen de gelegenheid om iets over de herinrichting van de Markt te zeggen. Bomen en een speelplek, dat kwam eruit. Er werd niets mee gedaan, maar nu komen de bomen er uiteindelijk toch, en als het mee zit kan het berenkunstwerk dat volgend jaar geplaatst wordt een speelplek worden. Eind goed al goed?

Het is bewonderenswaardig dat de gemeente de afgelopen jaren de inwoners alle ruimte heeft gegeven om mee te denken over een nieuwe facelift van het centrum, en dat zij heeft erkend dat het concept chique en no-nonsense, dat de basis vormde van de vorige herinrichting, een verkeerde invalshoek was. Met de sloop van de lichtlindes en de komst van een rij echte bomen wordt de Markt en daarmee ook de binnenstad een stuk vriendelijker.