Hengelo en het gif Round Up, deel 3

Haastwerk bij de DOB-methode: spuit maar raak ?                     

Nat weer geeft wildgroei in de straten een impuls, maar is tegelijkertijd erg nadelig bij chemische bestrijding ervan. De gemeente Hengelo laat, zoals ik eerder al schreef, twee keer per jaar een bespuiting uitvoeren met het gif Round Up volgens de DOB-methode. Dat is een ‘milieusparende’ techniek waarbij, zo heet het, het gif via sensoren gericht op de ongewenste plantjes op stoepen en straten wordt gespoten. Een constructie achteraan het spuitvoertuig voorkomt dat het gif verwaaid. Er mag niet gespoten worden als er binnen 24 uur meer dan 40% kans op regen is voorspeld, of als het hard waait. Vanwege het vele natte weer is er een flinke achterstand in de bespuitingen ontstaan.

Eergisteren was het Wilbert aan de beurt. De weersverwachting was plaatselijk regen of motregen. Drie wagens waren uitgerukt en in hoog tempo gingen ze de straten door, want ja, achterstand…. Eerst was het droog, maar later ging het motregenen. Het spuiten ging gewoon door, terwijl bekend is dat regen het gif van de planten afspoelt, waardoor niet alleen het effect minder is, maar het gif ook in riool en grondwater belandt. Hoezo milieusparend?! En wat me dit keer ook opviel is dat er door de chauffeurs ook met de hand gespoten wordt, gewoon met een slangetje dat aangesloten is op een vat Round Up. Zelf daar waar geen enkel spoor van groen te zien was. Door het hoge rijtempo verwaaide het gif gemakkelijk. Op meters afstand kon je de chemische lucht ruiken, en dan wist je: wegwezen, hier is het niet pluis! Wat een slecht voorbeeld voor burgers, die ook steeds vaker aan de Round Up gaan. De mannen die de bespuiting uitvoeren zijn trouwens te beklagen, want ze zitten de hele dag met hun neus op het gif. Het is bekend dat wie regelmatig met gif werkt daar ook eerder de gevolgen van ondervindt. Round Up wordt o.a. in verband gebracht met kanker. Toch wordt het gewoon in de stad gebruikt, want het heet zogenaamd veilig en milieuvriendelijk te zijn. Dat beweerde immers de fabrikant, de agrochemiereus Monsanto. En ja, als die het zegt dan zal het wel zo zijn. Of niet? De herbeoordeling van het middel, dat steeds meer onder vuur komt te liggen, was voorzien in 2012, maar dat is vorige maand uitgesteld tot 2015. Zo kan de gemeente tot die tijd nog onbekommerd doorgaan met het gebruik van dit vergif. Wat zou het een vooruitgang zijn als Groen Links wethouder Janneke Oude Alink daar iets tegen zou kunnen uitrichten. Of zou zij ook denken dat Round Up een onschadelijk middel is?

Spontaan groen kort voor de bespuiting: hoe erg is dit?                    

Waarom wordt er eigenlijk zoveel met gif gespoten in Hengelo? De eerste keer dat er dit jaar in het Wilbert werd gespoten was eind juni. Begin juli was alles wat bespoten was dood. Het groen heeft daarna weer twee maanden ongestoord kunnen groeien. Dat heeft hier en daar tot plantjes van maar liefst 20 en soms wel 30 cm cm hoog geleid. Vooral op plekken waar niet gelopen wordt. Een gaatje hier en een hoekje daar. Is dat nu een probleem waar zoveel voor uit de kast getrokken moet worden? Onder het mom van schoonmaken worden de straten in opdracht van de gemeente vies en onveilig gemaakt. Het probleem is dat je de vervuiling alleen ziet als je er oog voor hebt. Waar zijn we toch mee bezig?

Lees hier Hengelo en het gif Round up, deel 1 en hier deel 2. Lees over recente ontwikkelingen Pas op voor RoundUp

Chemisch afval ligt op straat

In een maand van straat geraapt                                                   

Steeds vaker vind ik lege batterijen in de stad, achteloos weggeworpen door de eigenaren. Gisteren ving m’n oog maar liefst vier exemplaren tussen de straatstenen. In een jaar tijd vis ik zo enkele tientallen batterijen bij elkaar. Ik ben er niet speciaal naar op zoek en ik rijd ook niet de hele dag rond, en het zou me dan ook niet verbazen als zou blijken dat er jaarlijks in Hengelo  duizenden batterijen op straat gedumpt worden. Als ik ze vind, neem ik ze altijd mee, want het is en blijft chemisch afval en dat hoort niet thuis in het milieu. Als ze niet in het riool verdwijnen worden ze wel door veegwagens opgeveegd en als gewoon afval verbrand. Weg is weg, zullen velen denken, maar cadmium, lood en andere giftige troep gaan dan allemaal gewoon de lucht in. Grote kans dat we dat een keer op een onaangename manier terugkrijgen. Het aantal kankergevallen ligt bij ons nu al hoger dan het EU-gemiddelde. Zou dat kunnen liggen aan het vele gif dat we in ons milieu toelaten?

Exit kolencentrale Eemshaven?

De rampmijn Bois du Cazier in Marcinelle (©), waar in 1956 bij een
mijnongeluk 262 doden vielen. Kolenstook is voor de achterblijvers.

Afgelopen week weigerde en vernietigde de Raad van State de vergunning ten behoeve van de bouw van de kolengestookte electriciteitcentrale van Essent aan de Eemshaven. De vergunning in het kader van de Natuurbeschermingswet was in 2008 afgegeven door de provincie Groningen en het Ministerie van Economische Zaken. De Raad van State oordeelde dat het energiebedrijf onvoldoende heeft aangetoond dat deze toekomstige grootste Nederlandse kolencentrale het kwetsbare milieu in de Waddenzee niet aantast. Een prima moment voor bezinning!

Essent is al drie jaar aan het bouwen en heeft inmiddels circa twee miljard (80% van de bouwkosten) geïnvesteerd. Het gaat dus om heel veel geld, en dan is de kans op verrassingen groot. René Leegte, kamerlid voor de VVD en woordvoerder energiezaken, vindt de uitspraak zeer schadelijk voor het investeringsklimaat, berichtte Trouw op 24 augustus. “Dat verlamt de economie. We worden zo het Bourtange van Europa.” Doorbouwen of verarmen, daar komt het volgens Leegte op neer. Is dat een terechte angst? Daarvoor kunnen we het beste te rade gaan bij onze oosterburen. Duitsland heeft eind vorige eeuw ook een miljardenproject opgegeven: in de kweekreactor van Kalkar was nog heel veel meer geïnvesteerd toen de boel afgeblazen werd, en je kunt van Duitsland toch onmogelijk beweren dat het een achtergebleven gebied is! Integendeel, onze regering zou er goed aan doen om Duitsland als voorbeeld te nemen. Maar liefst 16% van alle daar opgewekte energie is duurzaam. Dat is vier keer (!) zo veel als hier in ons land. Duitsland zet vol in op duurzame energie en wil de kerncentrales sluiten. Ons land stopt miljarden in kolentechnologie die al lang verouderd is, zo vindt ook René Leegte, en er moeten kerncentrales bij. In Reformatorisch Dagblad van 8-8-2011 werd ons land al neergezet als ‘de vieze man van Europa’. Dat heeft ermee te maken dat Nederland van de 27 EU-landen bijna de hekkensluiter is als het gaat om het aandeel duurzame energie in het totale energie¬verbruik. En het wordt er niet beter op als de vervuilende kolencentrales, die nu nog in aanbouw zijn, eenmaal draaien. Waarom investeren we zo weinig in duurzame energie?

Eergisteren gaf de provincie Groningen aan een gedoogbeschikking af te zullen geven om de voortgang van de bouw te legaliseren, hoewel het stilleggen van de bouw toch voor de hand had gelegen. We gedogen ons suf. Oogkleppen op en voort maar weer. Volgens Rolf Schipper van Greenpeace lijkt het wel alsof de provincie aan de hand van Essent loopt, in plaats van andersom.

Sweet Dreams in het Dinkeldalfestival

De Dinkel sluit perfect aan bij Sweet Dreams van Alexandra Broeder

Voor wie in Twente geboren en getogen is heeft het Lutterzand weinig geheimen. De grote watervlaktes van de buiten de oevers getreden Dinkel na langdurige en zware regens, het kraken van het ijs op de dichtgevroren rivier of het isolement van een sneeuwjacht, dat hoorde er allemaal bij. Het Lutterzand bij nacht was voor mij echter onbekend terrein, totdat de laatste voorstelling van Sweet Dreams, een onderdeel van het Dinkeldalfestival, daar verandering in bracht. Sweet Dreams is een schepping van theatermaakster Alexandra Broeder en was eerder deze zomer te ondergaan op Terschelling en bij Amsterdam. Het duurt een hele nacht, en je weet niet waar je aan begint. Alexandra heeft naam gemaakt met theatervoorstellingen die uitsluitend door kinderen worden gespeeld. Sweet Dreams speelt zich af in een vreemde wereld met kinderen als gidsen, waar je volledig aan overgeleverd bent. Iedereen volgt hun instructies op alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Wat zijn wij volwassenen toch ontzettend volgzaam in zo’n situatie; net allemaal hele brave jongens en meisjes. Niemand die protesteerde! Als schapen werden we weggevoerd om ons lot te ondergaan. Was het overgave, nieuwsgierigheid of naïviteit?

Door het grote gebrek aan informatie ga je je van alles in het hoofd halen, en dan blijkt dat je er mijlenver naast zit. Je weet simpelweg niet wat er aan de hand is, en pas als de nacht ten einde is volgt de verrassende ontknoping. Daar kun je dan nog heel lang over nadenken. Nee, dit had ik nooit verwacht. Heel even had ik aan het begin van de nacht een helder beeld van waar we heen gebracht werden, een kerkhof, maar het was te absurd om serieus te nemen. Hoe vaak gaan we voorbij aan kleine aanwijzingen die later van groot belang blijken?

Volgens Alexandra kan deze theaterervaring je leven veranderen als het goed wordt uitgevoerd. Ik denk dat ze daar gelijk in heeft. Een prima scenario, prachtig spel van de gidsen en een perfecte locatie werkten daaraan mee. Helaas had niemand een afstandsbediening van de snelweg, die een kleine twee kilometer verderop als een fikse stoorzender de nachtelijke stilte vergruisde. Terwijl we in ons jachtige bestaan meer dan ooit behoefte hebben aan bezinning, lijkt ons land helaas te druk en onrustig geworden voor dit fundamentele diepte-experiment.

Hengelo en het gif Round up, deel II



Canadese fijnstraal drie weken na een bespuiting met gif                               

Al wekenlang is de zomer regenrijker dan veel mensen lief is, en dat heeft onder andere gevolgen voor de onkruidbestrijding op straten en stoepen in Hengelo. Vandaag publiceerde TC Tubantia een groot komkommerartikel over de vergroening van de stad als gevolg van de sterke groei van onkruid. Straten krijgen een groenzweem en wilde kruiden kruipen centimeters hoog tegen de stoepranden op. Zoals ik op 7 juli al beschreef gebruikt de gemeente twee keer per jaar het verdelgingsmiddel Round Up. Het werk is uitbesteedt aan een extern bedrijf dat de DOB-methode toepast (Duurzaam Onkruid Beheer). Dat houdt in dat sensoren de plantjes detecteren en spuitmondjes het gif vervolgens gericht spuiten. Als er binnen 24 uur kans is op regen mag er niet gespoten worden. De methode is sinds 2007 verplicht voor het gebruik van gif op verhardingen en heeft tot doel de waterkwaliteit te beschermen. Maar hoe duurzaam is DOB?

In H2O, vakblad voor de waterbranche, 04-2011, staat een onderzoek beschreven naar afspoeling van glyfosaat, het werkzame middel in Round Up. In vier gemeenten, Duiven, Geldermalsen, Bunschoten en Wezep, werd stedelijk oppervlaktewater bemonsterd na twee bespuitingen van de verhardingen met Round Up volgens de DOB-methode. Daaruit bleek dat bij 75% van de onderzochte locaties sterk verhoogde concentraties glyfosaat in het water werden aangetroffen. De milieunorm werd weliswaar niet overschreden, maar wel benaderd. De onderzoekers concludeerden dat het aantal dagen zonder regen na een bespuiting maatgevend was voor de hoeveelheid glyfosaat in het water. Steeds meer gemeenten maken gebruik van het gif Round Up, en er wordt nog maar weinig gemeten hoeveel glyfosaat daardoor in het oppervlaktewater terecht komt. Met een verwachte toename van hevige regenval in de zomer vanwege de klimaatverandering neemt ook de kans op afspoeling van glyfosaat toe, en daarmee toenemende vervuiling van grond- en oppervlaktewater met een voor mens en dier schadelijk gif.

Voor verscheidene gemeenten zijn milieuoverwegingen een reden geweest om chemische onkruidbestrijding vaarwel te zeggen. "Chemisch onkruidbeheer is niet meer van deze tijd", zei Frank van Swol, hoofd Groen & Water van de gemeente Eindhoven begin dit jaar op www.duurzamegemeente.nl. Sinds 1996 maakt de gemeente Eindhoven geen gebruik meer van chemische onkruidbestrijdingsmiddelen op verhardingen en in groenvoorzieningen. Men probeert zo het het oppervlakte- en grondwater schoon te houden, zodat het voor iedereen geschikt is en blijft als bron voor drinkwater. Het duurzame beheer in Eindhoven bestaat uit een combinatie van chemievrije technieken en verbetering van de inrichting, bijvoorbeeld door verkeersheuvels zoveel mogelijk af te dichten, waardoor onkruidzaden niet kunnen kiemen.

Hengelo heeft in het verleden ook andere manieren van onkruidverwijdering geprobeerd, zoals borstelen en branden. De gemeente heeft deze methodes afgeschaft, omdat er te veel zware metalen respectievelijk te veel CO2 in het milieu terecht kwam. Hengelo heeft een grondwaterbeschermingsgebied binnen de bebouwde kom en zou daarom alert moeten zijn. Het zogenaamde Duurzaam Onkruid Beheer lijkt misschien duurzaam, maar is het niet. Met het oog op de waterkwaliteit en vanwege de dubieuze reputatie van het controversiële middel Round Up zou het verstandig zijn het omvangrijke gebruik van het gif in de stad zo snel mogelijk af te bouwen.

Lees hier Hengelo en het gif Round up, deel 1 en hier deel 3

Modern tuinieren in De Brouwery



De Brouwery met gracht en silogebouw  

Op de plek van de voormalige in 1988 gesloten Hengelosche Bierbrouwerij, ooit één van de grootste van ons land, is onlangs een complex van 89 appartementen opgeleverd ‘met een uniek uitzicht op de Hengelose grachten’ en een fraaie binnentuin. Nu heeft Hengelo helemaal geen grachten, maar geen nood, dat heeft men creatief opgelost door aan één kant van het complex een gracht aan te leggen. Vanwege bodemverontreiniging heeft het lang geduurd voordat hier iets tot stand kon worden gebracht. In 1999 werd het terrein gekocht door Ter Steege Vastgoed uit Rijssen, een ontwikkelingsbedrijf van de Ter Steege Groep, waar ook een bouwbedrijf onder valt dat de bouw toegespeeld kreeg. Met uitzondering van het naoorlogse silogebouw van de oude brouwerij werd alles gesloopt.

Acht energiezuinige en royale herenhuizen maken deel uit van het complex, dat de toepasselijke naam De Brouwery meekreeg. Vijf woonlagen, een dakterras en een ondergrondse, afgesloten parkeergarage. En niet te vergeten een ‘mooie stadstuin’. Verbaasd was ik wel: alle acht tuinen zijn betegeld opgeleverd! Er is geen korreltje aarde te zien. De tegels hebben aan de randen subtiele gaatjes voor de drainage. Zo houden de bewoners de voeten droog bij hevige regenval. Is dit een knieval voor het moderne tuinieren? Alles draait tegenwoordig om stenen, schuttingen en dure tuinameublementen. Groene vingers raken uit de tijd.

Landbouwgif en bijensterfte

Tegenwoordig vind ik in mijn tuin meer dode bijen en hommels dan in de jaren ’90, en soms zie ik ze ook versuft en verdwaasd over het gras lopen, net alsof ze de weg kwijt zijn. Daar moest ik aan denken toen een week geleden TC Tubantia meldde dat de commissie milieu, volksgezondheid en voedselveiligheid van het Europees Parlement vindt dat in de landbouw toegepaste moderne, supergiftige zenuwgiffen (neonicotinoïden) in heel Europa in de ban moeten, omdat ze door onderzoekers overal in verband worden gebracht met massale sterfte onder bijen en andere insecten.

Bijensterfte is wereldwijd een groeiend probleem                                                         

Neonicotinoïden kennen veel toepassingen in de landbouw voor de bestrijding van de larven van meikevers en langpootmuggen. Er is ook een markt voor particulieren, die geen luizen of mieren in hun tuin willen, of hun gazon netjes willen houden. Ons land is een grootverbruiker; sinds 1995 is het verbruik meer dan vertienvoudigd. Vroegers waren meikevers en langpootmuggen heel algemeen, maar door de bestrijding is het tegenwoordig bijna bijzonder om er een tegen te komen. Bijen, maar ook andere bestuivers, krijgen het zenuwgif binnen via stuifmeel en nectar. Dat heeft een verlammend effect op het zenuwgestel. Vaak is de dosis die ze binnenkrijgen te klein om direct aan dood te gaan, maar dat wil niet zeggen dat er geen nadelig effect is. De middelen kunnen o.a. het oriëntatievermogen en de bijendans beïnvloeden. Bijen brengen elkaar op de hoogte van nieuwe voedselbronnen door middel van een ingewikkeld looppatroon in het nest, waarbij vaak op een specifieke manier met het achterlijf wordt geschud. Als gevolg van haperingen in het oriëntatievermogen en de bijendans wordt het lastiger om voldoende voedsel te verzamelen, waardoor bijen vatbaarder worden voor bepaalde schimmels en mijten, en zo indirect sterven aan het gif.

In een aantal Europese landen, waaronder Duitsland, Frankrijk en Italië, is deze rommel al verboden voor belangrijke, grootschalige toepassingen, maar in ons land zijn we nog niet veel verder dan een tijdelijk verbod tot september voor een drietal bij tuincentra verkochte producten voor particulieren. In opdracht van staatssecretaris Bleker wordt ondertussen aanvullend onderzoek gedaan naar de schadelijkheid voor bijen. Daar lag een motie van de Partij voor de Dieren, die al jaren heeft aangedrongen op maatregelen, aan ten grondslag. Nadat deze op 15 februari door de Tweede Kamer was aanvaard, bracht Zembla op 12 maart in de uitzending Moord op de honingbij aan het licht dat onze regering vaart op het kompas van de aan de Wageningse Universiteit gelieerde onderzoeksinstelling PRI, die financiële banden onderhoud met Bayer, producent van de bekritiseerde middelen. Volgens onderzoeker en teamleider Blacquiere van PRI had de bijensterfte weinig te maken met het gif, maar des te meer met een mijt. Imkers zouden te traag zijn bij de bestrijding ervan. Hoe komt zo’n man daarbij? PRI had één beperkt onderzoek gedaan naar de relatie tussen het gif en de bijensterfte, en daarbij was gebleken dat er geen nadelig effect was. Het onderzoek werd uitgevoerd door een stagiaire (!) van de Hogeschool Dronten en werd later door kritische deskundigen bestempeld als onwetenschappelijk. Het onderzoeksrapport werd wel breed geciteerd in officiële antwoorden van het RIVM op Kamervragen over de bijensterfte in relatie tot bestrijdingsmiddelen. Dat geeft te denken. Binnen de EU heeft ons land het meest te leiden van bijensterfte. Het is dan ook te hopen dat deze zaak tot de bodem wordt uitgezocht, want we zijn voor onze voedselvoorziening voor een belangrijk deel afhankelijk van de bestuiving door bijen. Voor wie meer wil weten over bijensterfte is http://www.bijensterfte.nl/ the place to bee.

In de schaduw van de lichtlindes

Een zware drilboor heeft dagen werk om één van de
fundamenten van de lichtlindes te slopen                  

De lichtlindes die eerder deze week gesloopt werden stonden symbool voor de mislukte herinrichting van de Markt en ruimer gezien zelfs van de binnenstad, die rond de eeuwwisseling flink op de schop ging. Het was een tijd van chique en no-nonsense. Alles moest strak en zakelijk. Dure spiegelende bestrating, dure Noordse leisteen op het stationsplein, een minimum aan groen op de Markt, maar wel stalen ‘linden’. Hoeveel kan een stad verdragen?

Hadden we dit debâcle niet van tevoren aan kunnen zien komen? Iedereen weet toch hoe een aangename binnenstad eruit ziet? Een fontein, bomen, bankjes, afwisseling en intimiteit, bestrating met kleine stenen in warme tinten, dat alles roept een heel ander gevoel op dan het grote grijs dat Hengelo het afgelopen decennium heeft gedomineerd. Er zijn genoeg voorbeelden van steden die een binnenstad hebben waar het wel prettig is om naar toe te gaan. Er valt altijd wel iets van te maken als je de juiste keuzes maakt. Eind jaren ’90 kregen ook kinderen de gelegenheid om iets over de herinrichting van de Markt te zeggen. Bomen en een speelplek, dat kwam eruit. Er werd niets mee gedaan, maar nu komen de bomen er uiteindelijk toch, en als het mee zit kan het berenkunstwerk dat volgend jaar geplaatst wordt een speelplek worden. Eind goed al goed?

Het is bewonderenswaardig dat de gemeente de afgelopen jaren de inwoners alle ruimte heeft gegeven om mee te denken over een nieuwe facelift van het centrum, en dat zij heeft erkend dat het concept chique en no-nonsense, dat de basis vormde van de vorige herinrichting, een verkeerde invalshoek was. Met de sloop van de lichtlindes en de komst van een rij echte bomen wordt de Markt en daarmee ook de binnenstad een stuk vriendelijker.

Roemloos einde voor Hengelose lichtlindes



Met een snijbrander werden de verbindingsstukken 
losgemaakt                                                               

Gisteren is begonnen met de sloop van de zogeheten lichtlindes op de Markt. Met veel fantasie deden de huizenhoge stalen gevaartes wel denken aan met lichtjes behangen leilindes, vandaar de naam. Op de valreep van de vorige eeuw werden ze in het kader van de herinrichting van de binnenstad op de Markt geplaatst, maar al binnen enkele jaren bleek het door een architectenbureau ontworpen ‘kunstwerk’ geen succes. Misschien dat het op een industrieterrein, langs een snelweg of bij een stadion wel tot z’n recht was gekomen, maar in de huiskamer van de stad droeg het megalomane volleybalnet – de omschrijving is van de enkele jaren geleden overleden Amsterdamse dichter  Simon Vinkenoog - duidelijk niet bij aan verbetering van de sfeer en de gezelligheid. Volgens Maarten Hollander van de PvdA-fractie was het de verpersoonlijking geworden van het mislukte marktplein, dat al vanaf het begin ook te leiden had van een fantasieloze legoblokkentoren, sombergrijze bestrating en véél te weinig groen.

  

De onttakelde lichtlindes vlak voordat ze tegen de vlakte gingen

In april 2008 besloot de gemeenteraad dat het ding van de Markt verwijderd moet worden en dat het hele plein in de revisie moet. Sommigen waren niet blij met de sloop van het bouwsel en hadden liever gezien dat het naar een betere locatie verplaatst zou worden. Maar niemand wilde een verhuizing betalen en dat is heel begrijpelijk, want als ik me goed herinner hebben alleen al de funderingen destijds een kapitaal gekost. Pro Hengelo deed vorig jaar nog een aardige poging om alleen de hogere delen te slopen en de onderzijde te behouden en van een overkapping en bankjes te voorzien, maar dit idee haalde het niet. En zo belanden de lichtlindes uiteindelijk op de schroothoop van de geschiedenis om daarmee plaats te maken voor echte bomen.

Een orchidee in de tuin



Een bloem van de brede wespenorchis wordt bezocht door een wesp

Een van de minst zeldzame inheemse orchideeën, de brede wespenorchis, kan zomaar in je tuin opduiken als de omstandigheden gunstig zijn. Anders dan veel tropische soorten zijn de bloemen van onze inheemse orchideeën bescheiden, zowel van grootte als van kleur. Vaak zijn ze amper een centimeter groot en in het geval van de brede wespenorchis gaat het om pasteltinten die variëren van groenig tot bleekgeel, licht roze en bruinige tinten. Niet spectaculair dus, maar voor wie de moeite neemt om de plant goed te bekijken valt er zeker wat te genieten. Het brede in de naam wijst op het brede blad. Wespen zorgen voor de bestuiving en gaven hun naam mee. Orchideeën leven vaak in symbiose met schimmels, dus alleen als een specifieke schimmel in de grond voorkomt is er kans dat een orchidee ergens gaat groeien. Voor de brede wespenorchis geldt dat ze geen hoge eisen stelt aan de grond. Wel moet deze onbewerkt zijn en vooral niet bemest. Voor orchideeën zijn het laatbloeiers; de bloeitijd loopt van juli tot in september. Ze planten zich ook voort via wortelstokken en vormen onder gunstige omstandigheden bloeiaren tot circa 80 cm hoog. Hoewel de brede wespenorchis in ons land vrij algemeen is valt hij onder de bescherming van de Flora- en Faunawet. De enkele tientallen soorten orchideeën in ons land zijn de afgelopen halve eeuw helaas sterk in aantal achteruit gegaan, vooral door bemesting; ze zijn dan ook voornamelijk nog te vinden in natuurreservaten.

Hengelo en het gif Round Up

Hengelo is nog steeds in de ban van het gif                                

Op een Kawasaki voor je werk door de stad toeren, wie wil dat nou niet? Twee keer per jaar bespuiten deze mannen in opdracht van de gemeente stoepen en straten in heel Hengelo met het onkruidverdelgingsmiddel Round Up, een vergif dat volgens fabrikant Monsanto weinig kwaad kan, maar dat in toenemende mate door onafhankelijke onderzoekers in verband wordt gebracht met kanker, de ziekte van Parkinson en andere ernstige gezondheidsklachten. De gemeente gebruikt het gif al jaren en heeft zich waarschijnlijk net als legio andere gebruikers in slaap laten sussen doordat Europa, gevolgd door onze eigen overheid, voor het gebruik ervan een vergunning heeft afgegeven. Wat veel mensen niet weten is dat deze vergunning werd verleend op basis van de gegevens die Monsanto zelf heeft overlegd, zo viel vandaag in Trouw te lezen. In het verleden is Monsanto herhaaldelijk door de Reclame Code Commissie aan het kruis genageld vanwege misleidende informatie over het gif, dat milieuvriendelijk heette te zijn. Het gebruik ervan neemt wereldwijd toe, maar desondanks is er gelukkig ook een hele reeks Nederlandse gemeenten die Round Up de rug toekeren en overgaan op andere middelen om onkruid tegen te gaan, zoals afbranden, borstelen of besproeien met heet water. Onder andere Breda, Eindhoven en Maastricht, bepaald niet de kleinste gemeenten, lieten het gif achter zich, maar Hengelo is nog niet zo ver. Zou het fabeltje dat gif spuiten goedkoper is dan andere methodes daaraan ten grondslag liggen? Greenpeace is inmiddels naar het Europees Hof gestapt met de vraag de vergunning van  Round Up zo snel mogelijk te herzien.

Lees hier Hengelo en het gif Round up, deel 2 en hier deel 3

Hengelose prairies

V.l.n.r. wilgenroosje Oldenzaalsestraat, rolklaver en klaproos Marskant,
kleine vos Marskant/Brugstraat, maaier Dennenbosweg

Gisteren spendeerde TCTubantia ruime aandacht aan het verschijnsel stadsprairies in Hengelo. Al jarenlang zijn er rondom het centrum bijna 30 braakliggende terreinen te vinden, plekken waar voortvarend gesloopt is met de bedoeling de ruimte te vullen met nieuwbouw, meestal appartementen. En toen kwam er een kink in de kabel, waardoor het nog heel lang kan duren voordat die nieuwbouw er ook staat. De huizenmarkt is immers totaal ingestort. Met de kantorenmarkt is het al niet anders: meer dan 20 % staat leeg, waarmee Hengelo ruim boven het landelijk gemiddelde zit.

Er wordt veel gemopperd over de kale vlaktes. Sommigen zouden ze graag veranderd zien in parkeerterreinen, maar parkeerruimte is wel het laatste waar gebrek aan is. Twee jaar geleden resulteerde de politieke ergernis in het besluit om de braakliggende terreinen rond het centrum in te zaaien met eenjarige planten zoals zonnebloem en klaproos. Daar is nog weinig van terecht gekomen, want de eigenaren zijn om diverse redenen niet enthousiast. Maar is het eigenlijk wel nodig om ze in te zaaien? De natuur zorgt toch zelf voor een groene aankleding? Helaas wordt dat gezien als onkruid, maar wie goed kijkt ziet er wilde planten groeien met mooie bloemen, zoals het wilgenroosje. Er kan zich een hele gevarieerde flora vestigen, zoals op het terrein aan de Marskant, waar tot de zomer van 2005 het voormalige politiebureau stond. Alleen al daar zijn meer dan 50 soorten van onze inheemse flora te vinden, waaronder rolklaver en klaproos. Er bloeien het hele jaar door planten, die weer vlinders en vogels aantrekken. Het enige dat moet gebeuren is niets! Elk jaar kan het mooier worden; geduld is wat we nodig hebben, en een andere kijk op ‘onkruid’, dat je ook zou kunnen waarderen als inlandse flora.

Controle op bomenkap broodnodig



Illegale kap aan de Zwavertsweg                          

Nu de Bomenstichting nog dit jaar haar deuren gaat sluiten valt voor mensen die op lokaal niveau bomen willen beschermen een belangrijke ondersteuningsbron weg. Dat controle op bomenkap broodnodig is blijkt wel uit incidenten die af en toe aan het licht komen.  Eind vorig jaar werd door het Actiecomité Bomenkap Oude begraafplaats Nee! met succes geprotesteerd tegen de voorgenomen kap van acht bomen op de oude begraafplaats aan de Bornsestraat te Hengelo, omdat er voor deze bomen geen kapvergunning voorhanden was. In februari was er ophef over illegale kap op industrieterrein Strootbeekpark, dat heringericht zou worden en waarvoor ruim 50 bomen zouden moeten verdwijnen. De bomenwerkgroep van de Natuur- en Milieuraad had daartegen bezwaar aangetekend, en nog voordat daarover beslist was werd alvast door de projectontwikkelaar een groot aantal bomen gekapt. En vorige week werden voortijdig zestien bomen gekapt op een terrein naast Zwavertsweg 122 om daar de bouw van drie huizen en 20 garageboxen mogelijk te maken.

Bouwbedrijf Aan de Stegge uit Enter, verantwoordelijk voor de projectrealisatie, had al een jaar in de clinch gelegen met buren, die niets van dat plan moesten hebben. Toen begin deze maand de omgevingsvergunning (de opvolger van de vroegere bouw- en kapvergunning) dan toch door de gemeente werd afgegeven duurde het niet lang tot een zware grijper de bomen, waaronder een bijzonder dikke berk, uit de grond trok. Een illegale actie van Aan de Stegge, want de termijn dat er bezwaar kan worden ingediend tegen de kap loopt nog tot 7 juli. De gemeente is op de hoogte gebracht. De bomenwerkgroep vreest dat projectontwikkelaars weinig ontzag hebben voor de gemeentelijke bomenverordening, die voorschrijft dat er pas gekapt mag worden als de gemeente aangeeft dat er binnen de gestelde termijn geen bezwaar is ingediend tegen de verleende vergunning.

Naschrift: De gemeente stelde na afloop van de bezwaartermijn dat er volgens haar geen sprake was van illegale kap, omdat er geen bezwaren zijn ingediend. Dit is een wel zeer discutabele uitspraak.

De Bomenstichting beëindigt haar activiteiten

Na 41 jaar inzet voor het behoud van bomen in het algemeen en monumentale bomen in het bijzonder zal de landelijk opererende Bomenstichting tot verdriet van velen haar activiteiten uiterlijk eind van het jaar staken. Die teleurstellende boodschap bracht zij vandaag in een brief over aan de omvangrijke achterban. Beëindiging van (project)subsidies van de Rijksoverheid in combinatie met een teruglopend aantal donateurs veroorzaakten een zo zwakke financiële positie dat doorgaan niet verantwoord is. Het is een groot gemis voor ons land, want de Bomenstichting is de enige natuurorganisatie die gespecialiseerd is in het behoud van bomen. Ze houdt niet alleen een register bij van monumentale bomen die van landelijk belang zijn, maar zij heeft in de loop van de tijd ook een grote schat aan kennis verzameld over de waarde en het behoud van bomen. De stichting ondersteunt niet alleen het lokale bestuur, maar ook circa 200 plaatselijke vrijwilligers, die zich inzetten om bedreigde bomen te behouden, met adviezen en publicaties als Bomen en wet, Welke boom heeft de X-factor? en Bomen en bouwen. Het ziet er naar uit dat de Bomenstichting de eerste landelijke natuurorganisatie wordt die onder invloed van de gigantische bezuinigingen op natuur door het Rijk (60% van het budget wordt wegbezuinigd!) haar werk moet staken. De stichting heeft 4 decennia lang gepleit voor een duurzame en groene leefomgeving, waarin bomen kansen krijgen om tot volle wasdom te komen. Dat is belangrijk, niet zozeer voor de natuur, alswel voor onszelf. Bomen verhogen het welzijn van mensen op velerlei manieren. Wat zal er gebeuren als wij dat niet meer op waarde weten te schatten?

Straatflora

 

V.l.n.r.: ooievaarsbek, paardebloem, kamille, klaproos                  

Na de overvloedige regenval van de afgelopen weken heeft de flora een flinke oppepper gekregen, niet alleen buitenaf, maar ook in de stad. Langzaam verschieten stoepen en straatranden die niet al te intensief gebruikt worden van kleur. Het zo vertrouwde grijs wordt groen gespikkeld door de onweerstaanbare groei van onze inheemse flora, hoewel ontsnapte tuinplanten als campanula en vrouwenmantel zich daar soms bij aansluiten. Wie van de natuur houdt hoeft eigenlijk niet eens de stad uit, zo zou je haast denken, want er groeit van alles en beslist niet alleen onaanzienlijk spul. Juni is een maand waarin heel veel planten bloeien, en dat zie je dan ook op straat in Hengelo. Ooievaarsbek op het Kuyperplein, paardenbloem, een doodgewone maar mooie plant en bovendien eetbaar, te vinden o.a. langs de Uitslagsweg, kamille langs de rand van de Oude Bornseweg en klaproos aan de Mesdagstraat zijn maar enkele voorbeelden van wilde planten die de straat kleur geven. Veel mensen vinden het maar onkruid, maar als je open staat voor de schoonheid van wat de natuur te bieden heeft dan denk je daar anders over.

De tuin als schatkamer

Met de klok mee: egel, mereljong, bruine kikker en gerande spanner

Wie de natuur ruimte gunt in de eigen tuin hoeft zich nooit te vervelen. Er is altijd wel iets dat voor een verrassing zorgt. Een gevarieerde natuurlijke beplanting trekt immers allerlei kleine diertjes, zoals spinnen, slakken en insecten, die niet alleen voedsel vormen voor een groot aantal vogels, maar ook voor bijvoorbeeld een leuk dier als de egel. Wie het goed doet kan in de loop van jaren tientallen vogelsoorten over de vloer krijgen en daar hoef je echt geen villapark of stadsrandtuin voor te hebben. Ook op een klein stukje grond in of bij het stadscentum kan het leven zich steeds rijker ontwikkelen als je daar maar voldoende mogelijkheden voor schept. Voedsel, water, beschutting en nestgelegenheid zijn belangrijk, maar ook toegankelijkheid. Egels moeten wel een doorgang kunnen vinden om binnen te komen, wat niet vanzelfsprekend is nu steeds meer tuinen met schuttingen afgescheiden worden. Het beste resultaat krijg je door verbindingen te maken met andere groene tuinen en niet alleen met achterpaden. Dat werkt op dezelfde manier als de ecologische hoofdstructuur, die natuurreservaten met elkaar moet verbinden, zodat dieren zich gemakkelijk en zonder grote risico's kunnen verplaatsen.

Ontspannen tuinieren

Loskomen van het moeten geeft meer ruimte voor ontspanning                      

Veel tuinen gaan tegenwoordig op de schop om ze onderhoudsarm te maken. We hebben wel wat anders te doen dan steeds met die tuin bezig te zijn. Druk, druk, druk, er zijn nog zo veel andere dingen die nog om aandacht vragen. Het is dan ook niet verwonderlijk dat steeds vaker groen eruit gaat om plaats te maken voor steen. Hagen moeten wijken voor schuttingen. Dat is lekker gemakkelijk, want steen en schuttingen vragen weinig onderhoud. Dat je daarmee ook het leven weg doet, daar staat niet iedereen bij stil.

We maken het ons ook wel erg moeilijk door de hoge eisen die we veelal aan een tuin stellen. Het gras moet kort gemaaid, de randen moeten strak, planten mogen niet door elkaar groeien, onkruid is taboe en slakken moeten bestreden worden. Er is heel veel moeten en dat kost allemaal tijd en energie. Wie los weet te komen van al dat moeten ontdekt al gauw dat tuinieren helemaal niet zoveel tijd hoeft te kosten en bovendien nog leuk is ook. Perfectie is eerder een last dan een lust en kan ontspannen tuineren flink in de weg staan. De natuur is immers niet perfect, kijk alleen al naar al die luizen, rupsen en slakken die wel weg weten met al die mooigevormde blaadjes. Met de bestrijding van die beestjes kun je heel druk zijn, terwijl je ze ook gewoon hun gang kunt laten gaan. In een natuurlijke tuin is doorgaans evenwicht. De aanwezigheid van veel bladverorberende beestjes trekt bijvoorbeeld vogels aan. Zie je de tuin als een provisiekamer voor vogels, vlinders en andere leuke dieren, dan kijk je met andere ogen naar de vraatsporen van slakken en rupsen. Heel veel werk wordt dan overbodig. Genieten van de natuur kan echt in de eigen tuin!

Stop het stenen tijdperk

Een tuinreservaat biedt voedsel en beschutting voor veel dieren                    

Met de enorme bezuinigingen op natuur, die onze regering bezig is dooor te voeren, wordt het belang van stadsnatuur steeds groter. Natuur buiten de bebouwde kom komt steeds verder in de knel, niet alleen door de bezuinigingen, maar ook door ontwikkelingen op het platteland, waar maisakkers en eenvormige graslanden weinig mogelijkheden bieden voor onze wilde flora en fauna. Samen met parken en plantsoenen kunnen de miljoenen particuliere tuinen een vluchtplaats worden voor dieren en planten die het buiten de stad steeds moeilijker krijgen. Ze worden steeds belangrijker voor het in stand houden van de natuurlijke verscheidenheid aan planten en dieren.

Wat is er mooier dan natuur onder handbereik? Zonder kilometers te maken, zonder eerst te stressen in de file of op drukke perrons, ontspannen genieten van vogels, vlinders en talloze andere dieren in de eigen omgeving, dat draagt bij aan een aangenamer leven. Toch zijn er nog steeds veel mensen die om uiteenlopende redenen hun tuin vooral vullen met stenen in plaats van groen. Voor natuur is daar weinig plaats meer. Om deze trend te helpen keren zijn ruim twee maanden geleden de makers van het radio- en tvprogramma Vroege Vogels met steun van verschillende natuurorganisaties en onder het motto 'Stop het stenen tijdperk' begonnen met een informatiecampagne om een natuurlijke tuininrichting te promoten. Op http://www.tuinreservaten.nl/ kan iedere tuinbezitter de eigen tuin aanmelden als tuinreservaat, mits de tuin voldoet aan een aantal eisen. Het gaat niet alleen om zo min mogelijk bestrating, maar ook om andere zaken die je tuin tot een natuurrijke plek maken, zoals bijvoorbeeld voedsel verschaffende bomen en heesters, nestkastjes, doorgangen voor egels naar andere tuinen, een rommelhoekje of een composthoop. Inmiddels hebben al vele honderden mensen hun tuin geregistreerd.

Margrieten in Thiemsland

Op het groene eiland naast de oude begraafplaats bloeien al wekenlang wilde margrieten aan de rand van het water. Deze nieuwkomers uit dezelfde familie als kamille en madeliefje geven het eiland iets vrolijks en zonnigs mee. Het groene eiland heeft jarenlang geleden heeft onder een intensief maairegime, dat van de inheemse flora weinig heel liet. Vorige zomer lag het eiland er wekenlang op een troosteloze manier bruin aangebrand bij, omdat er ook met droogte en felle zon gemaaid werd, zelfs als er helemaal niets te maaien viel doordat de groei tot stilstand was gekomen. Het zou veel verschil maken als de gemeente in het kader van de bezuinigingen minder vaak gaat maaien. Als het gras langer is, is het minder kwetsbaar voor verdroging. In lang gras leven bovendien meer insecten, een belangrijke voedselbron voor de vogels om ons heen.

'Bomen' is een werkwoord



Overal zie je nieuwe rododendronaanplant. Fraai om te zien,  
maar de natuurwaarde is niet erg groot.                                   

Het is al weer 400 dagen geleden dat het weblog 'Bomen in Hengelo' het levenslicht zag. Van april 2010 tot nu ging het vooral over de ontwikkelingen op de oude begraafplaats aan de Bornsestraat naar aanleiding van de voorgenomen kap van 35 tot 46 bomen. Als een soort actieblog gaf het achtergrondinformatie aan buurtbewoners en andere belangstellenden over wat er achter de schermen gaande was. Het verzet tegen de kap heeft wel zin gehad. We hebben met z'n allen flink wat stampij gemaakt, waardoor de kap niet in stilte uitgevoerd kon worden, en het oorspronkelijke herinrichtingsplan is op enkele onderdelen bijgesteld. Zo is de door veel mensen gewaardeerde atlasceder behouden gebleven. Waar de kapvergunning verplichtte tot herplant van slechts 15 bomen, zijn er inmiddels 35 aangeplant. We hebben ook gepleit voor behoud van biodiversiteit op de begraafplaats. Het is onduidelijk wat dat heeft opgeleverd. Iedereen kan zien dat er veel cultuurgewassen zijn aangeplant, maar niet uitsluitend. Er is immers ook veel klimop en maagdenpalm in de grond gezet. Eigenlijk is het nog veel te vroeg om op dit punt een oordeel te vellen, want de werkzaamheden zijn nog lang niet afgerond, en daarna duurt het nog enkele jaren voordat er echt iets over te zeggen valt. Nu het kerkhof duidelijk weer in de lift zit, vervalt de noodzaak om er regelmatig over te schrijven. Vanaf nu zullen andere zaken de boventoon voeren. 'Bomen' is per slot van rekening ook een werkwoord. Wel blijven 'groene' onderwerpen dominant. De oude begraafplaats zal in dit weblog af en toe voorbij blijven komen.

Tenslotte wil ik iedereen die een bijdrage heeft geleverd aan de verbetering van het verbeterplan voor het kerkhof van harte bedanken voor de inzet.

Het kerkhof in de lift

Bodembedekkers in plaats van een boom                                                             

Gisteren sprak ik een bewoonster van Thiemsland die al maanden geen stap meer op de oude begraafplaats had gezet omdat ze bang was zich rot te schrikken van de gevolgen van de kap van 30 bomen in februari. Misschien dat meer mensen vanwege die reden huiver hebben om het kerkhof te betreden. Daar is echter geen reden meer voor. Met de aanplant van 35 jonge bomen en vele heesters zit het kerkhof gelukkig weer in de lift. En zoals ik vorige week al schreef valt het, nu er overal weer blad aan de bomen zit, niet eens zo heel veel op dat er 30 bomen gekapt zijn. Op sommige plekken, zoals in het achterste deel van het kerkhof en langs de Bornsestraat, is de verandering opvallend, maar de nieuwe aanplant maakt veel goed. Ik vindt het wel een misser dat het gat, dat aan de oostkant ontstaan is doordat daar een grote conifeer abusievelijk gekapt is, niet gevuld is met een nieuwe boom. De grond is slechts beplant met lage, gecultiveerde bodembedekkers, terwijl het bij de gemeente en de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud toch bekend moet zijn dat er nieuwbouwplannen bestaan voor het aanpalende terrein. Dat kan overigens nog wel 10 jaar duren, en het zou daarom juist slim zijn om er nu al op in te spelen door het planten van een boom. Daarmee voorkom je dat toekomstige nieuwbouw het intieme karakter van het kerkhof al te zeer aan zal tasten. Een nieuwe conifeer zou hier wel op zijn plaats zijn.

Hoewel er op het achterste deel van het kerkhof nog steeds gewerkt wordt aan het inplanten van nieuwe aanplant, kan ik iedereen aanraden om eens een kijkje te nemen. Inmiddels zijn alle onveilige, lage hekjes, die voor zijpaden gespannen waren, verwijderd, nadat enkele weken geleden een oude man erover was gestruikeld en met een dubbele enkelbreuk naar het ziekenhuis was afgevoerd. De hekjes waren oorspronkelijk bedoeld om de konijnen tegen te houden uit het deel waar vorig voorjaar al jonge aanplant was neergezet, maar ze hebben nooit gefunctioneerd. De konijnen sprongen er gewoon overheen, en daarbij bleek dat de nieuwe beplanting niet eens op hun menu stond. Iedereen kan nu weer veilig de zijpaden verkennen, maar wees wel alert wel op de stenen richel midden op het hoofdpad, die de begrenzing van het rond 1840 gesloopte kerkje aangeeft. Die richel steekt heel verradelijk enkele centimeters boven de grond uit.

Een wonderlijke keuze

De 12 jonge lindebomen op de oude begraafplaats die een zogenaamde 12-apostelenboom moeten gaan vormen hebben inmiddels gezelschap gekregen van nog twee losstaande linden. Wat onmiddellijk opvalt is dat één van de twee wel heel dicht op de gespaarde levensboom staat. De keuze van deze locatie roept vragen op, want het kan haast niet anders dan dat de levensboom de groei van deze linde sterk gaat beïnvloeden. Hij is met een omtrek van twee meter immers beslist geen kleintje meer. Gaan er over een paar jaar stemmen op om de levensboom maar te kappen, omdat hij de linde in de groei belemmert? Was er dan echt geen betere plek op het kerkhof te vinden? Heel vreemd allemaal als je bedenkt dat bij de kap van heel wat bomen het argument in stelling werd gebracht dat ze te dicht op andere stonden. Nu zetten gemeente en Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud zelf nieuwe aanplant boven op bestaande bomen. Eerder gebeurde dat al met de 12 linden, die te dicht op een fraaie magnolia zijn geplant. Oorspronkelijk wilde men de levensboom kappen, maar gelukkig bleef hij behouden. Hopelijk wordt deze bijzonder fraaie boom niet het slachtoffer van de nieuwe aanplant.

Het kerkhof heeft de afgelopen weken een flinke gedaante wisseling ondergaan. Alle bomen staan in blad, waardoor het veel minder opvalt dat er 30 bomen gekapt zijn. Ook zijn er in totaal 35 jonge bomen geplant, waaronder behalve de 12 linden ook vier berken en een stuk of tien hulsten. Dat ziet er over het algemeen goed uit en het is ook een hele verbetering vergeleken met de oorspronkelijke plannen, waarbij de verplichting bestond om slechts 15 bomen te planten als compensatie voor de kap van 35 exemplaren. Merkwaardig is wel dat er geen enkele conifeer onder de jonge aanplant zit, terwijl wel het merendeel van de coniferen op het kerkhof tegen de vlakte ging. Zou de ontwerper van het herinrichtingsplan soms een hekel hebben aan coniferen?

Een 12 apostelenboom als nieuwkomer

Er is hard gewerkt op de oude begraafplaats. De oude betonschutting is van klimop ontdaan, er is een nieuw hek tegenaan gezet en aan de voet ervan is nieuwe klimop aangeplant, zodat het hek in de toekomst niet meer zo in het zicht loopt. Ook op een strook grond tussen de nieuwe taxushaag langs de Bornsestraat en de 12 pas ingeplante lindenbomen is klimop gepoot als bodembedekker. De lindenbomen, die in één groot plantgat zijn gezet, vormen samen een zogenaamde 12 apostelenboom.

In dit geval vormen acht bomen een ring van twee meter doorsnede, waarbinnen de resterende vier linden zijn geplant. Ze staan allemaal op ongeveer een halve meter van elkaar. Over pakweg een jaar of vijftig raken de stammen elkaar en daarna vergroeien ze langzamerhand tot een geheel. Zoiets wordt wel een bomenboeket genoemd. De stammen groeien een beetje uit elkaar, zodat er een beeld ontstaat als bloemen op een vaas. Bomenboeketten werden in de 19e eeuw en in de Engelse landschapstijl vaak gebruikt om op een snelle manier een hele dikke boom te krijgen. Na 100 jaar is deze al drie meter dik, terwijl een losse linde na een eeuw pas één meter dik is. Het is wel de vraag of de vier bomen in het midden van de cirkel op den duur niet in de knel komen. Op een gegeven moment is er in het centrum geen ruimte meer voor diktegroei. Overleven ze dat?

Een 12 apostelenboom is een mooi concept, maar het staat of valt met een goede uitvoering. De linden staan nogal dicht bij een grote schubconifeer en bovendien zijn ze pal naast een magnolia gepoot. Dat was de beste plek, volgens een ambtenaar. Maar is dat ook zo? Het lijkt erop dat de linden ook een paar meter meer in de richting van het poortgebouw geplant hadden kunnen worden. Zoals het nu is wordt een radicale ingreep in de magnolia onontkoombaar, willen de linden een kans maken. Dat kan leiden tot de sloop van de halve boom, die gezond en wel prachtig in bloei staat. We zouden zuinig moeten zijn op de fraaie magnolia's die tijdens de bloei in het voorjaar het kerkhof een fantastische aanblik geven.

Nieuwe aanplant

De afgelopen week is er een begin gemaakt met de aanleg van nieuwe beplanting op de oude begraafplaats. Kleine rododendronstruiken, krente- en peperboompjes en veel bodembedekkers zijn uitgepoot op het oudste deel van het kerkhof. Het zijn vooral cultuurgewassen, wat een aanzienlijk verschil is met de oude situatie, waar klimop en andere inheemse planten een grote rol speelden. Verder is er een taxushaag aan de kant van de Bornsestraat geplant, zodat het gat dat door de kap van zeven schubconiferen is ontstaan, gesloten is. Achter deze haag zijn 12 lindebomen op een kluitje geplant, op zo'n manier dat ze in de toekomst tot één boom vergroeien. Daarover volgende week meer.

Gered van de motorzaag

De lente ontvouwt zich langzaam op de oude begraafplaats. De oude rododendrons aan de noordzijde beginnen te bloeien nu de temperatuur de hoogte in gaat en de regen zorgt voor voldoende vochtigheid. Eigenlijk was het de bedoeling van de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud om ze neer te halen, maar gelukkig hebben we daar een stokje voor kunnen steken. De kleur van de bloemen is prachtig wit met een zweempje zachtrose. Het is moeilijk te begrijpen waarom zoiets fraais van het kerkhof verbannen zou moeten worden, maar het schijn te maken te hebben met de wens om het grasveld te vergroten. In plaats van deze rij rodo's is er een groepje aan de zuidkant van het grasveld verwijderd. Veel andere heesters die zouden moeten verdwijnen staan nog steeds overeind, zodat we nog kunnen genieten van hun ontluikende bloesems. Ondanks de enorme ingrepen is het kerkhof in voorjaarstooi onveranderd een prachtige plek.

Precies een jaar geleden boden een aantal tegenstanders van de bomenkap op de oude begraafplaats aan burgemeester Kerckhaert 372 handtekeningen aan voor een groener Thiemsland en tegen de bomenkap. Wij confronteerden hem met het contrast tussen de rijke groene oase, die het kerkhof is, en de zeer matige groenstructuur van de aanpalende, dichtbevolkte wijk Thiemsland. Wat van zichzelf al goed is wordt aangepakt, zo hielden we hem voor, en wat niet goed is krijgt daarentegen te weinig aandacht. Onze stad verdient beter dan het 'verbeterplan' van de VGO! We vroegen hem om zijn invloed aan te wenden om dat ongelukkige plan om te buigen. Een jaar later is het plan van de VGO weliswaar aangepast, maar de veranderingen lijken niet wezenlijk. Misschien is het nog te vroeg voor een eindconclusie, omdat het werk nog niet af is. Het lijkt er echter op dat de VGO de gemeente op sleeptouw heeft kunnen nemen. De intimiteit en beslotenheid, die zo karakteristiek waren voor dit oeroude kerkhof, zijn goeddeels verdwenen. Zal dat ooit nog terugkeren?

Boomfeestdag: bomen smaken naar meer

Leerlingen van de Annie M.G. Schmidtschool planten bomen                           

Vandaag werd de 55e boomfeestdag gevierd met het planten van 40 berken en lariksen op de hoek van de Europaweg en de Torenlaan. De boomfeestdag wordt georganiseerd door de Stichting Boomfeestdag, waarin 15 landelijke natuurorganisaties verenigd zijn, in samenwerking met circa 400 gemeenten. De stichting heeft als doelstelling kinderen kennis, inzicht en begrip voor bomen en de functie van bomen voor de samenleving bij te brengen. Elk jaar worden gemeenten en provincies opgeroepen om extra bomen te planten, en daarbij kinderen in te schakelen. Kinderen zijn per slot van rekening de nieuwe volwassenen en het is belangrijk dat zij bomen in hun hart meedragen. Het thema van dit jaar: "Bomen smaken naar meer" is ingegeven om nadrukkelijk aandacht te vragen voor de waarde en het belang van bomen in de stad. Bomen langs straten, op pleinen en speelplekken maken buurten leefbaar. Ze zorgen voor schone lucht, en verhogen de gezondheid en het welzijn van mensen en dieren. 'Smaken naar meer' verwijst ook naar de vruchten van bomen, die er voor zorgen dat insecten en vogels de bomen bezoeken. Bomen dragen zodoende bij aan een grotere soortenrijkdom. Ruim 100.000 schoolkinderen hebben vandaag bomen geplant. De Stichting Boomfeestdag stelt sinds 2005 een prijs beschikbaar voor de gemeente die op deze dag het meeste CO2 per inwoner vastlegt door het planten van bomen. Overigens vormen de boompjes, die vandaag in Hengelo zijn geplant, een deel van de compensatie voor het bos dat jaren geleden moest wijken voor de aanleg van IKEA. Volgens de gemeente zijn sinds de kap van het bos al op meerdere locaties bomen geplant ter compensatie. Het gaat hier blijkbaar niet om extra bomen...

Stadsgroen in de kijker



Van het intieme en besloten karakter van de oude begraafplaats is niet veel over

De laatste tijd buitelen de berichten in TC Tubantia over stedelijk groen in Hengelo over elkaar heen. Deels heeft dat te maken met recente acties voor het behoud van groen in de Hasseler Es en op de oude begraafplaats, maar daarnaast gaat het ook om heel andere zaken, zoals het bomenhart in Thiemsland, illegale kap op het Strootbeekpark, en het verplaatsen van het restant van een tijdens de storm van 12 juli vorig jaar gesneuvelde eeuwenoude eik. Het belangrijkste is dat de aandacht voor groen in onze stad er ruimschoots is: 11 berichten in 9 dagen, inclusief 4 ingezonden brieven, waarvan er 3 de bomenkap op de oude begraafplaats als onderwerp hebben. Wat opvalt is dat Groen Links zich niet in de discussie mengt, terwijl je van deze partij toch zou mogen verwachten dat stadsgroen een onderwerp is waar zij zich mee kan profileren. Andere partijen springen in het gat dat Groen Links laat vallen. Het CDA is tegen de aanleg van een skatebaan in het plantsoen bij de voormalige Bataafse Kamp en vindt dat dit park groen moet blijven, omdat het één van de weinige groene longen is in de binnenstad. Pro Hengelo en CDA stelden in de vergadering van de raadscommissie Fysiek van 15 maart kritische vragen over nieuwe kaalslag in de Hasseler Es, welke klaarblijkelijk indruist tegen de gemaakte afspraken over een time-out met betrekking tot het weghalen van groen in die wijk. En iets langer geleden spraken Pro Hengelo, VVD en Christenunie zich uit voor uitstel van de omvangrijke bomenkap op het kerkhofje aan de Bornsestraat, helaas tevergeefs. Wat het kerkhof betreft heeft Groen Links voor het laatst in februari 2010 een kritische vraag gesteld over de gang van zaken aldaar. Toen de partij vorig jaar in het nieuwe college van B&W de portefuille groenbeheer kreeg toebedeeld werd het kerkhof tot gevoelig onderwerp verklaard, en dat was meteen het einde van de kritische opstelling van voorheen. De partij liet zich samen met haar wethouder Janneke Oude Alink inpakken door de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud, een groot voorstander van minder bomen op het kerkhof. Daar is het nu een kale boel. Gelukkig voor de wethouder valt er ook iets positiefs te melden: de gemeente ziet de kap van honderden jonge bomen langs de A1, die eigendom zijn van Rijkswaterstaat, niet zitten. Deze bomen zouden moeten verdwijnen vanwege het ophogen van de geluidswallen. De gemeente zet zoveel mogelijk in op verplaatsen of handhaven. Dat lijkt mij een prima aanpak.

Een hart voor bomen II

Sinds eind vorige week ligt er een houten hart niet ver van het sluisje in de Drienerbeek in Thiemsland. Vanwege het vele puin in de grond had de oplevering vertraging opgelopen. Het zal nu niet lang meer duren of schoolklassen zullen het educatieve belevingspad langs de Berflobeek volgen, beginnend bij Veldwijk Zuid niet ver van de rand van de stad en eindigend bij de grachten van Huys Hengelo vlakbij het centrum. Het liefdesverhaal van Geesje Lansink en Wessel Maats, dat zich afspeelde op het einde van de zestiende eeuw, vormt een mooi voertuig voor het belevingspad, waarbij het wel de bedoeling is dat de schoolkinderen iets leren over water. Ze moeten bijvoorbeeld de helderheid en zuurgraad van het beekwater meten en ze krijgen onderweg informatie over eigentijdse onderwerpen die samenhangen met de beek. Het bomenhart past prima in deze nieuwe route, die naar verwachting in april gereed is. Het heeft niet alleen de hartvorm van een lindeblad, waarmee het verwijst naar de liefde, maar je kunt er ook een boom in zien. Bomen hebben een sterke invloed op het lokale klimaat, op de grondwaterstand en daarmee ook op het peil van de beek. Bomen verdampen niet alleen water, wat in tijden van hitte een verkoelend effect heeft, maar ze houden het ook vast. Ze voorkomen dat bij regen het water te snel wordt afgevoerd. Als regenwater te snel wordt afgevoerd vergroot dat de verdroging en bovendien bestaat dan de kans dat de riolering al dat water niet kan verwerken. Daarom is het noodzakelijk dat we goed zorgen voor onze bomen, die overigens om meerdere redenen belangrijk zijn voor de leefbaarheid van de stad. Juist in een tijd waarin de heersende tuinmode ontgroening en verstening in de hand werkt zou het mooi zijn om de waarde van bomen ook bij jonge mensen onder de aandacht te brengen.

Lees hier Een hart voor bomen, deel I

Belevingswaarde

 

Moeraseiken kleuren prachtig in de herfst        

Een week geleden meldde TC Tubantia dat volgens het college van B&W de belevingswaarde van Hengelo omhoog moet. Dat is goed nieuws, want op dat vlak kan er nog veel verbeterd worden. Volgens wethouder Eric Lievens moet Hengelo vooral de stad worden van het cultureel erfgoed. Dat zal niet meevallen, want wie in de binnenstad rondkijkt krijgt niet de indruk dat dit het sterkste punt van onze stad is. Toch hebben we met o.a. Tuindorp en het ROC wel wat in huis. Achtergrond van dit streven is de in de nota Vrijetijdseconomie uitgewerkte wens om meer toeristen naar de stad te krijgen, en om eigen inwoners langer in de stad te houden, om zo de lokale economie te versterken. Groen wordt daarbij ook van belang geacht, en dat inzicht biedt hoop voor iedereen die een groene stad voorstaat. In de eerste plaats denkt de gemeente aan het nieuwe Weusthagpark en aan de stadsranden. De emoties bij burgers lopen echter vooral hoog op als groen in de wijken op de schop gaat, zoals onlangs bij de oude begraafplaats en in de Hasseler Es. In het laatste geval wordt al de conclusie getrokken dat het weghalen van groen door de gemeente de wijk duurzaam lelijker lijkt te maken. De nieuwe aanplant leidt volgens de CDA-fractie niet automatisch tot een kwaliteitsverbetering. Als dat zo is, dan gaan we de verkeerde kant op: aan de belevingswaarde wordt afbreuk gedaan. Wil je mensen in de stad houden dan is juist een groene omgeving belangrijk, en de gemeente speelt daarin een cruciale rol. Een fraai voorbeeld van hoe je de belevingswaarde van een straat kunt verbeteren is te zien aan bv. de Bornsestraat, waarlangs ooit grote bomen stonden. Na de kap ervan eind jaren '20 kreeg deze straat een steeds troostelozer aanzien, totdat de gemeente kort na de eeuwwisseling twee rijen moeraseiken plantte. Wat een verschil! Kijk, daar kun je mee voor de dag komen!

Bomenhart in aanbouw

De gemeente is eind vorige week begonnen met de bouw van een houten hart in Thiemsland in het verlengde van het Heemafstraatje niet ver van de Drienerbeek. Er worden stammen voor gebruikt van bomen die bij de storm van 12 juli 2010 gesneuveld zijn. De gemeente had om ideeën gevraagd om iets met al dat stormhout te doen, en het idee dat ik inbracht, nl. een bomenhart in de vorm van een lindeblad, werd uitverkoren om uitgevoerd te worden. Ik had het eigenlijk niet meer verwacht dat het nog realiteit zou worden, want het is niet een werkje dat je even op een achternamiddag uitvoert. Zoals ik op 28-7-2010 al beschreven heb ging mijn oorspronkelijke ontwerp uit van een hart van circa 10 bij 15 meter, dat leek mij een ideale grootte om iets te laten ontstaan uit al dat dode hout. Het is namelijk de bedoeling dat het hout een voedingsbodem vormt voor nieuw leven. De gemeente heeft gekozen voor een formaat van drie bij vier meter in verband met de kosten. Dat is aanzienlijk kleiner, maar nog groot genoeg om het idee gestalte te geven, en het pleit voor de gemeente dat zij ondanks de penibele financiële situatie de uitvoering ter hand heeft genomen.

Lees hier Een hart voor bomen, deel I en hier deel II

Feest

Veteranen bij de 65e herdenking van de bevrijding.         
 Zij brachten ons de vrijheid om te kiezen.                                    

Gisteren was een zonovergoten, stralende verkiezingsdag. Verkiezingen zijn voor sommigen een feest van de democratie, terwijl anderen vinden dat ze wel wat beters te doen hebben. We vergeten wel eens hoeveel strijd er voor het algemeen kiesrecht geleverd is. We staan er ook te weinig bij stil dat nog veel landen geleid worden door dieven die iedereen in de boeien slaan die het waagt om een woord van kritiek te uiten, om het over ergere dingen maar niet eens te hebben. Bij alle problemen en probleempjes waar we ons druk om maken moeten we niet vergeten dat we in een gezegend land leven, een land dat niet geleid wordt door ongelukkigen die het normaal vinden om hun eigen mensen te onderdrukken. Ook al zijn deze provinciale verkiezingen gekaapt door Haagse politici, dan nog is het een kostbaar iets dat wij onze leiders kunnen kiezen. Vanzelfsprekend is dat bepaald niet in deze wereld.

Ook als je bestuurder bent is het niet fijn om met kritiek geconfronteerd te worden, maar het kan je wel verder helpen. Over wethouder Oude Alink is de laatste tijd veel kritiek uitgestort in verband met het groenbeheer in de Hasseler Es en op de oude begraafplaats, allebei zaken die zij heeft geërfd van een voorganger. Ook tijdens de raadsvergadering van eergisteren kreeg zij weer de wind van voren. Leo Janssen van Pro Hengelo stelde vragen over de illegale kap van in totaal 23 bomen op het Strootbeekpark, en over ambtenaren die zich voor burgers uitgeven om de publieke opinie over het groenbeleid te beïnvloeden. Daarnaast had het CDA een interpellatiedebat aangevraagd over het verwijderen van groen in de Hasseler Es. We moeten geen schuttingdiversiteit hebben, maar biodiversiteit, aldus fractievoorzitter Wibaut Dragt van het CDA, die het niet ontgaan was dat bewoners de gaten, die ontstaan zijn door het plotsklaps door de gemeente verwijderde groen, vaak vullen met schuttingen. De wethouder dient richting te geven, en dat is wat ontbreekt bij het groenbeheer. Opvallend was dat veel partijen nu de biodiversiteit scherper op het netvlies hebben staan, en dat is winst voor de wethouder, die ook heel erg voor biodiversiteit is. Al met al werd er ruim een uur gedebatteerd over groen in de stad. Moet het groenbeleid niet op de schop, en wat zijn daarvan de financiële consequenties? Dit krijgt nog een vervolg.

Wij blijven alert

Nog niet zo heel lang geleden werd er door een stel scholieren vanwege een schoolopdracht een spookfilm opgenomen op de oude begraafplaats. Die leende zich daar natuurlijk prima voor met al die spannende hoekjes in het groen, tussen de grote rododendronstruiken, de machtige coniferen en te midden van tot de verbeelding sprekende grafmonumenten. Daar werd je fantasie wel geprikkeld, want saai was het er bepaald niet. Maar de tijden zijn veranderd zoals we allemaal weten, en het is er nu heel erg kaal. De intimiteit, het geheimzinnige en bijzondere, en de geschiedenis zijn er goeddeels uit weg gesneden. Je hoort wel eens zeggen dat Hengelo een saaie stad is, wat ik overigens betwijfel, maar als het zo is, dan is onze stad weer een stukje saaier geworden. Maar laten we niet alleen treuren: we mogen ook blij zijn, want het had allemaal nog heel veel erger gekund. Als de Vereniging Gemeenschappelijk Onderhoud helemaal de vrije hand had gehad, dan was er héél veel meer tegen de vlakte gegaan. Een jaar of tien geleden lagen er plannen om alle 100-jarige linden een kopje kleiner te maken. Als de gemeente daar geen stokje voor gestoken had dan was het waarschijnlijk uitgedraaid op bijna volledige kaalslag. Hoe begaan is deze vereniging toch met het groene erfgoed?

In november kreeg de klankbordgroep onaangekondigd de voorgenomen kap van 46 bomen voor de kiezen, hoewel er een kapvergunning was afgegeven voor slechts 35 bomen. Nu de bomenkap achter de rug is blijkt dat van die 35 bomen er 30 verdwenen zijn, met daarnaast nog een jonge treurceder en een oude kronkelhazelaar. In de loop van dit jaar wordt er voor een aantal gespaarde bomen alsnog een nieuwe kapvergunning aangevraagd. De gemeente heeft geen garantie gegeven dat er de komende jaren niets meer gekapt gaat worden, en daarom blijven we alert.